IX
PHẨM
VÀO “PHÁP MÔN KHÔNG HAI” (1)
Bấy giờ
ông Duy Ma Cật bảo các vị Bồ Tát rằng :
- Các Nhân
giả ! Thế nào là Bồ Tát vào “pháp môn không hai” ? Cứ
theo chỗ thích của mình mà nói.
Trong Pháp
hội có Bồ Tát tên là Pháp Tự Tại nói :
- Các Nhân
giả ! “Sanh”, “diệt” là hai. Pháp vốn không sanh, cũng
không diệt, đặng vô sanh pháp nhẫn, đó là vào “pháp môn
không hai”.
Bồ Tát Ðức
Thủ nói :
- “Ngã”,
“ngã sở” là hai. Nhân có ngã mới có ngã sở, nếu không
có ngã thời không có ngã sở đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Bất
Thuấn nói :
- “Thọ”,
“không thọ”(2) là hai. Nếu các pháp không thọ thời không
có “được”, vì không có “được”, nên không thủ xả,
không gây không làm đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Ðức
Ðảnh nói :
- “Nhơ”,
“sạch” là hai. Thấy được tánh chơn thật của nhơ, thời
không có tướng sạch, thuận theo tướng diệt, đó là vào
pháp môn không hai.
Bồ Tát Thiện
Túc nói :
- “Ðộng”,
“niệm” là hai. Không động thời không niệm, không niệm
thời không phân biệt; thông suốt lý ấy là vào pháp môn
không hai.
Bồ Tát Thiện
Nhãn nói :
- “Một
tướng”, “Không tướng”(3) là hai. Nếu biết một tướng
tức là không tướng, cũng không chấp không tướng mà vào
bình đẳng, đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Diệu
Tý nói :
- Tâm Bồ
Tát, tâm Thanh Văn là hai. Quán tướng của tâm vốn không,
như huyễn như hóa, thời không có tâm Bồ Tát, không có tâm
Thanh Văn, đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Phất
Sa nói :
- “Thiện”,
“bất thiện” là hai. Nếu không khởi thiện và bất thiện,
vào gốc không tướng mà thông suốt được, đó là vào pháp
môn không hai.
Bồ Tát Sư
Tử nói :
- “Tội”,
“phước” là hai. Nếu thông đạt được tánh của tội,
thì tội cùng phước không khác, dùng tuệ kim cang quyết liễu
tướng ấy, không buộc không mở, đó là vào pháp môn không
hai.
Bồ Tát Sư
Tử Ý nói :
-“Hữu
lậu”, “vô lậu” là hai. Nếu chứng được các pháp bình
đẳng thời không có tướng hữu lậu và vô lậu, không chấp
có tướng cũng không chấp vô tướng, đó là vào phảp môn
không hai.
Bồ Tát Tịnh
Giải nói :
- “Hữu
vi”, “vô vi” là hai. Nếu lìa tất cả số thời tâm như
hư không, dùng tuệ thanh tịnh không có chướng ngại, đó
là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Na
La Diên nói :
- “Thế
gian”, “xuất thế gian” là hai. Tánh thế gian không tức
là xuất thế gian, trong đó không vào không ra, không đầy
không vơi, đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Thiện
ý nói :
- “Sanh
tử”, “Niết bàn” là hai. Nếu thấy được tánh sanh tử
thời không có sanh tử, không buộc không mở, không sinh không
diệt, hiểu như thế đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Hiện
Kiến nói :
- “Tận”,
“không tận” là hai. Pháp đến chỗ rốt ráo thời tận
hoặc không tận đều là tướng “vô tận”. Tướng “vô
tận” tức là không, không thời không có tướng tận và
không tận, được như thế đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Phổ
Thủ nói :
- “Ngã”,
“vô ngã” là hai. “Ngã” còn không có, thời “phi ngã”
đâu có được. Thấy được thật tánh của ngã không còn
có hai tướng, đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Ðiển
Thiên nói :
- “Minh”,
“vô minh” là hai. Thật tánh vô minh tức là minh, minh cũng
không thể nhận lấy, lìa tất cả số, ở đó bình đẳng
không hai, đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Hỷ
Kiến nói :
- “Sắc”,
“Không” là hai. Sắc tức là không, chẳng phải sắc diệt
rồi mới không, tánh sắc tự không ; thọ, tưởng, hành, thức
cũng thế. Thức và không là hai. Thức tức là không, chẳng
phải thức diệt rồi mới không, tánh thức tự không. Thông
hiểu lý đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Minh
Tướng nói :
- “Tứ
đại” khác (4) “không đại” khác là hai. Tánh tứ dại
tức là tánh không đại, như lớp trước lớp sau không, thời
lớp giữa cũng không. Nếu biết được thật tánh các đại
thời đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Diệu
Ý nói :
- “Con mắt”,
“sắc trần” là hai. Nếu biết được tánh của mắt thời
đối với sắc không tham, không sân, không si, tức là tịch
diệt. Tai với tiếng, mũi với hương, lưỡi với vị, thân
với xúc, ý với pháp cũng là hai. Nếu biết được tánh của
ý thời đối với pháp không tham, không sân, không si tức
là tịch diệt. Nhận như thế đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Vô
Tận Ý nói :
- “Bố
thí”, “hồi hướng nhứt thiết trí” là hai. Tánh bố thí
tức là tánh hồi hướng nhứt thiết trí. Trì giới, nhẫn
nhục, tinh tấn, thiền đinh, trí tuệ, hồi hướng nhứt thiết
trí cũng là hai. Tánh trí tuệ tức là tánh hồi hướng nhứt
thiết trí, ở trong đó vào “một tướng” là vào pháp môn
không hai.
Bồ Tát Thâm
Tuệ nói :
- “Không”,
“vô tướng”, “vô tác” là hai. Không tức là vô tướng,
vô tướng tức là vô tãc. Nếu không vô tướng, vô tác thời
không có tâm, ý thức. Một món giải thoát là ba món giải
thoát, đó là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Tịch
Căn nói :
- “Phật”,
“Pháp”, “Chúng” (Tăng) là hai. Phật tức là Pháp, Pháp
tức là Chúng. Ba ngôi báu ấy đều là tướng vô vi, cũng
như hư không. Tất cả pháp cũng vậy, theo được hạnh ấy
là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Tâm
Vô Ngại nói :
- “Thân”.
“thân diệt” là hai. Thân tức là thân diệt. Vì sao ? Thấy
thật tướng của thân thời không thấy thân và thân diệt.
Thân và thân diệt không hai, không khác, theo đó chẳng kinh
chẳng sợ là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Thượng
Thiện nói :
- “Thân
thiện”, “khẩu thiện”, “ý thiện” là hai. Ba nghiệp
này là tướng “vô tác”. Tướng vô tác của thân tức là
tướng vô tác của khẩu, tướng vô tác của khẩu tức là
tướng vô tác của ý. Tướng vô tác của ba nghiệp này tức
là tướng vô tác của tất cả pháp. Tùy thuận trí tuệ vô
tác như thế là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Phước
Ðiền nói :
- Làm phước
(5) làm tội (6), làm bất động là hai. Thật tánh của ba việc
làm tức là “không”, “không” thời không làm phước,
không làm tội, không làm bất động. Ở ba việc làm này mà
không khởi là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Hoa
Nghiêm nói :
- Do “ngã”
mà khởi ra hai là hai. Thấy được thật tướng của “ngã”,
thời không khởi ra hai pháp. Nếu không trụ hai pháp thời
không có “thức”. Không có thức là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Ðức
Tạng nói :
- Có tướng
“sở đắc” là hai. Nếu không có sở đắc thời không có
lấy bỏ. Không lấy bỏ là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Nguyệt
Thượng nói :
- “Tối”,
“sáng” là hai. Không tối, không sáng thời không có hai.
Vì sao? Như vào định diệt thọ tưởng thời không có tối,
không có sáng. Tất cả pháp tướng cũng như thế ; bình đẳng
vào chỗ ấy là vào pháp môn không hai.
Bồ Tát Bảo
ấn Thủ nói :
- Ưa Niết
bàn, không ưa thế gian là hai. Nếu không ưa Niết bàn, không
chán thế gian thời không có hai. Vì sao ? Nếu có buộc thời
có mở, nếu không buộc thì nào có cầu mở. Không buộc,
không mở, thời không ưa, không chán, đó là vào pháp môn
không hai.
Bồ Tát Châu
Ðảnh Vương nói :
- “Chánh
đạo”, “tà đạo” là hai, ở chánh đạo thời không phân
biệt thế nào là Tà, thế nào là Chánh, lìa hai môn phân biệt
đó là vào Pháp môn không hai.
Bồ Tát Nhạo
Thật nói :
- “Thực”,
“Không thực” là hai. Thực thấy còn không thấy thực, huống
là không thực thấy. Vì sao ? Không phải mắt thịt mà thấy
được, chỉ có mắt tuệ mới thấy được. Nhưng mắt tuệ
không có thấy mà chỗ nào cũng thấy cả, đó là vào pháp
môn không hai.
Các Bồ Tát
nói như thế rồi, hỏi Ngài Văn Thù Sư Lợi rằng :
- Thế nào
là Bồ Tát vào pháp môn không hai ?
Ngài Văn
Thù Sư Lợì nói :
- Như ý
tôi đối với tất cả pháp không nói, không rằng, không chỉ,
không biết, xa lìa các vấn đáp, đó là vào pháp môn không
hai.
Khi đó Ngài
Văn Thù Sư Lợi hỏi ông Duy Ma Cật rằng :
- Chúng tôi
ai ai cũng nói rồi, đến lượt Nhân giả nói thế nào là
Bồ Tát vào pháp môn không hai ?
Ông Duy Ma
Cật im lặng không nói. Ngài Văn Thù Sư Lợi khen rằng: “Hay
thay ! Hay thay ! Cho đến không có văn tự ngữ ngôn, đó mới
thật là vào pháp môn không hai.
Khi nói phẩm
vào Pháp Môn Không Hai này, trong chúng có năm nghìn Bồ Tát
đều vào pháp môn không hai, chứng Vô sanh Pháp nhẫn.
Chú thích
của phẩm IX
1. Pháp môn
không hai : “Không hai” là lý thể chơn thật duy nhứt, ly
tướng vắng lặng như như bĩnh đẳng, không có kia, đây,
sai khác. Pháp môn : là pháp tắc khuôn mẫu của Phật đạo,
các bực Hiền Thánh đều nương theo đó mà nhập đạo. Bồ
tát ngộ vào lý nhứt thật bình đẳng, gọi là vào “pháp
môn không hai”.
2. Thọ, không
thọ : Thọ là có xúc đối lãnh thọ chấp tướng thuộc hữu
lậu. Không thọ là không lãnh thọ chấp tướng thuộc vô
lậu.
3. Một tướng,
không tướng : Một tướng là đối với 2, 3 mà nói. Hai, ba,
là những cái sai khác, một là nghĩa không sai khác. Thật tướng
của vũ trụ là một chứ không hai; sở dĩ nói “một” cũng
chỉ là mượn mà nói, chứ thật “một” ấy cũng là tuyệt
đối, là không, nên cũng tức là không tướng. Nhưng nếu
nghe nói “một” nói “không” mà không biết là lời nói
để phá chấp hai, chấp có, trở lại chấp có một tướng
cũng thành ra hai vậy.
4. Tứ đại
khác : Tức là bốn đại : Ðịa, Thủy, Hỏa, Phong khác với
hư không, vì 4 đại có chất ngại, hư không không chất ngại
nên khác nhau.
5. Làm phước
: Làm những công hạnh phước thiện trong cõi dục.
6. Làm tội
: Làm 10 nghiệp chắng lành. Thân có ba nghiệp chẳng lành :
Sát sanh, trộm cắp, tà dâm ; Miệng có 4 : Nói dối, nói thêu
dệt, nói lời chia rẽ, nói lời thô ác ; ý có 3 : Tham lam
bỏn sẻn, hờn giận ganh ghét, si mê tà kiến.
7. Làm bất
động : Tu những hạnh nghiệp thiền định theo cõi trời Sắc
và Vô Sắc giới.
