MỤC LỤC
Lời
nói đầu
CHƯƠNG
I
Phần
dẫn luận: Khái quát về 5 việc của Đại Thiên và phương
pháp nghiên cứu
CHƯƠNG
II
Thảo
luận về những nguồn tư liệu liên quan đến Đại Thiên
và 5 việc của ông
1.
Vấn đề văn bản học
a.
Tác phẩm “Dị Bộ” và “Bà Sa”
b.
Tác phẩm “Kathāvatthu” và “Kathāvatthu.aææhākathā”
c.
Kinh điển Āgama là cơ sở hình thành tư tưởng Đại Thiên
2.
Có một hay hai nhân vật Đại Thiên
CHƯƠNG
III
Nội
dung tư tưởng 5 việc của Đại Thiên
1.
A la hán có còn mộng tinh hay không?
2.
A la hán có còn ‘vô tri’ hay không?
3.
A la hán có còn trạng thái ‘do dự’ hay không?
4.
A la hán có cần ‘tha linh nhập’ hay không?
5.
“Đạo nhân thinh cố khởi”
CHƯƠNG
IV
Đại
Thiên là người tiên phong cải cách Phật giáo
CHƯƠNG
V
Từ
Đại Thiên đến Đại Chúng bộ
a.
Tư tưởng cơ bản của Đại Thiên
b.Tư
tưởng cơ bản của các phái Đại Chúng bộ
CHƯƠNG
VI
Lời
kết
Phần
phụ lục I
Phần
phụ lục II
Lời nói
đầu
Trong
lịch sử phát triển tư tưởng Phật giáo Ấn Độ, sự kiện
xuất hiện nhân vật Đại Thiên và 5 việc của ông là sự
chuyển biến lớn của Phật giáo Ấn Độ, nó là tiếng pháo
khai cuộc cho sự cải cách Phật giáo.
Nếu
như Phật giáo nguyên thủy chú trọng sống đời sống độc
cư trong rừng núi, tránh xa thị thành thì Đại Thiên là người
có công làm công tác tư tưởng để Phật giáo được hòa
nhập vào xã hội; nếu như Phật giáo trước đó đặc biệt
chú trọng giới luật thì ông là người xem nặng tinh thần
và ý nghĩa chân chính của đức Phật; nếu như Phật giáo
sau thời Phật nhập diệt, những đệ tử của ngài vì quá
thương mến và sùng kính đức Phật, xem ngài như là bậc
toàn năng siêu nhân thì Đại Thiên là người có chủ trương
xem đức Phật như là một vị Đạo sư, một vị lương y
tài ba, lấy con người làm trung tâm thảo luận của tất cả
mọi vấn đề.
Thế
nhưng, một điều đáng tiếc là không hiểu lý do vì sao, chính
bản thân ông và hệ phái của ông không để lại một lời
nào nói về ông, những tư duy và việc làm của ông, về 5
việc của ông. Những thế hệ sau biết về ông thông qua những
lời phê bình chỉ trích từ những tác phẩm của Thượng
tọa bộ là “luận Tỳ Bà Sa” và “Kathāvatthu”. Cũng bắt
nguồn từ đó, một số người nghiên cứu về ông, cũng căn
cứ vào những bộ luận này, tiếp tục phê bình về ông hoặc
giữ thái độ im lặng. Ngược lại, có một số người đứng
trên lập trường của Phật giáo Đại Thừa, bằng niềm tin
và cảm tình riêng đã không chấp nhận lời phê bình này,
và phủ nhận quan điểm của 2 bộ luận trên.
Riêng
tôi, trong thời gian qua đã phát hiện nhiều tư liệu mới
trong Nikāya và A hàm có liên quan mật thiết đến 5 việc của
Đại Thiên. Từ đó, tôi tiến hành đánh giá và phân tích
lại hai nguồn tư liệu “Tỳ Bà Sa” và “Kathāvatthu” và
phát hiện rằng nội dung tư tưởng về 5 việc của Đại
Thiên không giống như các nhà Hữu bộ phê bình như trong “Luận
Tỳ Bà Sa”. Cũng từ đó, gợi ý cho chúng ta hiểu được
lý do tại sao Đại Thiên (hoặc các nhà Đại chúng bộ) bị
các nhà Thượng tọa bộ cật vấn; ông luôn luôn khẳng định
A la hán vẫn còn sự xuất tinh trong lúc ngủ say, còn trạng
thái ‘bất nhiễm ô vô tri’, ‘xứ phi xứ nghi’…nhưng
ông không chấp nhận vị A la hán còn tham, sân và si. Đây
là điểm dị biệt giữa Đại Thiên và Thượng tọa bộ và
cũng chính là điểm lắt léo của vấn đề mà 2 bộ luận
này đã cố tình làm ngơ.
Có
thể nói những vấn đề vừa nêu là nội dung thảo luận
chính của tác phẩm này, nó đã được phân tích và lý giải
từng vấn đề một. Trong đó, việc thứ 5 là ‘đạo nhân
thinh cố khởi’ trong 5 việc của Đại Thiên, tôi vẫn còn
nhiều nghi ngờ hay nói đúng hơn chưa nắm rõ vấn đề, vì
nó có liên quan đến kinh nghiệm tu tập thiền định, do vậy
riêng việc này, tôi chỉ làm công tác giới thiệu, không có
lời lý giải hay bình luận.
Nhân
duyên của tác phẩm này ra đời có nhiều yếu tố, nhưng
yếu tố quan trọng nhất chính là tôi xem nó như món ăn tinh
thần của chính mình và làm món quà cho những người thân
và tất cả Phật tử.
Mặc
dù rất cố gắng khi viết tác phẩm này, nhưng khó tránh
những lầm lỗi. Nơi đây, tôi rất mong được sự góp ý
của các bậc thiện tri thức.
Đài
Bắc, mùa đông năm 2005
Kính
đề
Thích
Hạnh Bình
(Tải
xuống font chữ cần thiết để xem chú thích Pali trong sách
này)
09-01-2008
04:23:56
