XVII
PHÁP HỘI
PHÚ LÂU NA
Thứ mười bảy
Hán dịch :  Dao Tần, Pháp Sư Cưu Ma La Thập
Việt dịch:  Việt Nam, Tỳ Kheo Thích Trí Tịnh

PHẨM BỒ TÁT HẠNH
THỨ NHỨT

Như vậy tôi nghe một lúc đức Phật trong Trúc Viên thành Vương Xá cùng câu hội với chư đại Tỳ Kheo và chư đại Bồ Tát số ấy đông vô lượng.

Bấy giờ Huệ Mạng Phú Lâu Na Di Ða La Ni Tử từ chỗ ngồi đứng dậy trịch y vai hữu gối hữu chấm đất chắp tay hướng Phật mà bạch rằng: "Bạch Thế Tôn! Tôi muốn hỏi ít lời mong Như Lai sót thương hứa cho".

Ðức Phật phán: "Tuỳ ý ông hỏi, ta sẽ giải đáp cho ông  vui mừng".

Tôn giả Phú Lâu Na bạch đức Phật : "Nay tôi vì chư đại Bồ Tát là những nguời thật hành công đức cao thượng danh tiếng cao xa thường vì chúng sanh cầu sự an vui mà có lời thỉnh hỏi ".

Huệ mạng Phú Lâu Na nói kệ rằng:

"Làm công đức tối thượng
Danh tiếng rất cao xa
Người giới tịnh ưa pháp
Tôi hỏi sở hành ấy
Sửa trị tâm thế nào
Rộng bố thí thế nào
Ðộ chúng sanh thế nào
Hỉ tâm thường hành đạo.

Bạch Thế Tôn! Nay tôi vì chư Ðại Sĩ mà hỏi sự như vậy .  Bồ Tát tu tập đa văn như biển cả chẳng cạn hết thế nào ? Hay chứa họp đa văn bửu tạng hay ở các pháp được nghĩa quyết định ở các ngữ ngôn giỏi rõ chương cú thế nào ?

Bồ Tát thế nào cầu
Ða văn như biển cả
Nơi pháp được định nghĩa
Hay giỏi biết Phật đạo
Thế nào ở một lời
Mà hiểu vô lượng nghĩa
Hay dùng sức trí huệ
Thông đạt tất cả pháp
Ða văn vô cùng tận
Gạn hỏi lòng chẳng động
Xót thương mà thuyết pháp
Ðể dứt chúng sanh nghi.

Bạch Thế Tôn ! Nay tôi tùy theo trí lực của tự địa mà thỉnh hỏi đức Như Lai và chư đại Bồ Tát thế nào được chẳng thối chuyển Vô thượng Bồ đề ?

         Thế nào rời lìa mạn
         Ðược gặp gỡ chư Phật
         Mau được tin thanh tịnh
         Ðược tin vô thượng rồi
         Bỏ được sự khó bỏ
         Vứt bỏ tất cả rồi
         Gắng tu đạo vô ngại
         Thế nào ưa xuất gia
         Nhàn tĩnh tu không trí
         Thế nào chẳng nghịch pháp
         Mong đáp đủ sự ấy.

Bạch Thế Tôn! Chúng tôi đều biết đức Phật đã đủ cả trí huệ dã trọn tất cả Thần thông Ba la mật, ở trong tam giới là cao tôn đệ nhứt không ai sánh được, đại trí vi diệu đi không chướng ngại nơi trong các pháp, vì thế nên nay tôi thỉnh hỏi sự ấy.

   Phật đủ thượng công đức
   Ðã vượt bờ thần thông
   Ðược trí không chướng ngại
   Tôi vì Bồ Tát hỏi
   Giỏi học tất cả pháp
   Công đức rất cao thắng
   Phá tối sanh huệ sáng
   Khiến chúng đều hoan hỉ
   Oán thân không ghét thương
   Không lo không khi dối
   Ðại chiến thắng vua chết
   Dẹp phá chúng quân ma
   Chẳng cầm nơi dao gậy
   Hàng phục các oán địch
   Thường có lòng từ bi
   Bền giữ giới thanh tịnh
   Thế Tôn không siểm khúc
   Không mạn không cợt đùa
   Chứng được trí giải thoát
   Công đức rất tối thắng
   Như xưa chỗ hành đạo
   Thắng trí huệ đã được
   Mong nay vì tôi nói
   Tu thế nào được Phật".

Bấy giờ đức Phật bảo ngài Phú Lâu Na rằng: "Lành thay tốt thay, ông có thể hỏi Phật sự như vậy.  Lắng nghe suy nghĩ kỹ, sẽ vì ông mà nói chư Bồ Tát phát tâm tu hành chứa họp vô lượng Phật pháp".

Ðức Thế Tôn nói kệ rằng:

   "Nay ta nói Bồ Tát
   Sơ phát tâm Bồ đề
   Thường dùng sức dũng mãnh
   Ưa làm đạo Bồ Tát
   Sở hành của Bồ Tát
   Các công hạnh thâm tâm
   Nơi Phật được thọ ký
   Sự ấy sẽ lược nói
   Thâm tâm lòng ưa pháp
   Vô lượng và vô biên
   Các thứ công hạnh tu
   Chẳng do một sự thành
   Hỉ tâm đã sung mãn
   Mà thật hành bố thí
   Thí xong lòng không hối
   Trong tâm càng vui mừng
   Bồ Tát suy nghĩ rằng
   Chúng sanh thường nghèo cùng
   Không có của đa văn
   Tôi sẽ cầu cho họ
   Chúng sanh thường nghèo cùng
   Ðều do nơi giải đãi
   Tôi sẽ siêng tinh tiến
   Từ đó được Bồ đề
   Tôi sẽ vì chúng sanh
   Gia tâm tu nhẫn nhục
   Mắng nhiếc chửi đánh chém
   Nín nhận chẳng hề báo
   Sẽ nghĩ ai mắng tôi
   Kẻ mắng bất khả đắc
   Người mạ lị sân hận
   Thảy đều là không sự
   Suy nghĩ như vậy rồi
   Lòng không có giận hờn
   Thường tu hành nhẫn nhục
   Do đây thành Phật đạo
   Chúng sanh không tâm lành
   Vì họ tôi làm đèn
   Cho họ có chỗ về
   Không của cho họ của
   Chúng sanh đáng xót thương
   Ðều cùng đi đường tà
   Tôi sẽ độ thoát họ
   Khiến an trụ Niết bàn
   Chúng sanh đều nghèo cùng
   Không có của trí huệ
   Tôi được Nhứt thiết trí
   Khiến họ được sung túc
   Chư Bồ Tát như vậy
   Vì độ chúng sanh nên
   Phát tâm cầu Bồ đề
   Hành các nguyện như vậy.

Này Phú Lâu Na !  Chư đại Bồ Tát nhiều thứ nhơn duyên thị hiện tâm mình chẳng trụ một pháp nào cả.  Tại sao vậy?  Vì chư đại Bồ Tát học tất cả pháp rồi sau đắc đạo.  Bồ Tát có bốn sự hi hữu, chẳng thấy có pháp khác hơn sự ấỵ  Những gì là bốn ?

Bồ Tát có thể ở nơi chúng sanh giải đãi mà siêng tu hành tinh tấn, đây gọi là sự hi hữu thứ nhứt.

Bồ Tát có thể ở giữa chúng sanh ngang ngược giận thù mà siêng tu hành nhẫn nhục, đây gọi là sự hi hữu thứ haị

Bồ Tát thấy các chúng sanh đi đường tà mà tự mình siêng tu hành chánh đạo, đây gọi là sự hi hữu thứ ba.

Bồ Tát vì độ chúng sanh chuyển khỏi sanh tử mà dùng thâm tâm phát Vô thượng Bồ đề, đây gọi là sự hi hữu thứ tư.

Bốn sự trên đây gọi là bốn sự hi hữu tối đại của Bồ Tát".

Ðức Thế Tôn nói kệ rằng :

  Thấy chúng sanh giải đãi
  Lòng siêng tu tinh tấn
  Tôi chẳng nên theo họ
  Mà làm sự phi pháp
  Chẳng bắt chước giận thù
  Phật đạo chẳng giận thù
  Thường tu tâm từ bi
  Bồ đề từ đó sanh
  Chúng sanh ưa đường tà
  Y chỉ nơi tà đạo
  Bồ Tát cầu chánh đạo
  Khiến người tu nẻo chánh
  Thấy lỗi họa sanh tử
  Nhứt tâm cầu Phật trí
  Tôi được pháp vô thượng
  Sẽ độ các chúng sanh
  Bốn sự hi hữu ấy
  Sự khác không hơn được
  Do đây nên phải biết
  Ðược rời pháp chướng ngại
  Giả như áo mặc cháy
  Ðầu cháy còn chẳng chữa
  Lòng giải đãi nếu khởi
  Liền phải mau trừ diệt.

Này Phú Lâu Na!  Bồ Tát có bốn sự hay sanh tâm hỉ.  Những gì là bốn ?

Một là thấy các chúng sanh ở trong sanh tử chẳng tinh tấn được.  Bồ Tát tự thấy mình ở trong Phật đạo tu hành tinh tấn bèn sanh hỉ tâm.

Hai là thấy các chúng sanh lòng họ thường giải đãi, Bồ Tát tự thấy mình ở trong Phật pháp tu tinh tấn nên sanh hỉ tâm.

Ba là thấy các chúng sanh sân hận tật đố, Bồ Tát tự thấy mình không sân không đố thường có lòng từ bi nên sanh hỉ tâm.

Bốn là Bồ Tát chẳng thấy người khác siêng tu Phật pháp bằng mình nên sanh hỉ tâm”.

Ðức Thế Tôn nói kệ rằng :

  Thấy chúng sanh giải đãi
  Tự mình tu tinh tấn
  Vì thế Bồ Tát này
  Tự sanh lòng vui sướng
  Thấy sanh tử lỗi họa
  Mà sanh lòng chán lìa
  Kinh sợ ngục tam giới
  Lòng siêng cầu bỏ lìa
  Chúng sanh ưa giận thù
  Tự mình thường từ bi
  Vì thế Bồ Tát này
  Lòng luôn khởi vui vẻ
  Các việc chúng sanh làm
  Thường là việc chẳng nên
  Vì thế Bồ Tát cầu
  Phật đạo tối vô thượng
  Ðây gọi là thiệt trí
  Ðược chư Phật khen ngợi
  Bồ Tát học trí này
  Làm chỗ về cho chúng
  Vì thế Bồ Tát này
  Thường được lòng vui mừng
  Từ hữu vi hư ngụy
  Thường sanh pháp chơn thiệt.

Lại này Phú Lâu Na !  Bồ Tát có bốn pháp xa lìa được các nạn mà gặp chỗ không nạn, được gặp rồi không mất có thể tu hành Phật pháp.   Những gì là bốn ?

Một là Bồ Tát khiêm tốn dịu hòa, hễ thấy người thì chào hỏi trước, hòa nhan vui vẻ cùng họ nói chuyện, lúc nói luôn mỉm cười.

Hai là Bồ Tát nhứt tâm cầu pháp thường ưa thưa hỏi siêng cầu học hiểu không hề nhàm đủ.

Ba là Bồ Tát thường thích rảnh rang vắng vẻ một mình.

Bốn là tự mình an trụ đạo Vô thượng Bồ đề cũng giáo hóa chúng sanh an trụ Phật đạo.

Bồ Tát có bốn pháp trên đây nên được khỏi các nạn gặp được chỗ không nạn, gặp rồi chẳng mất có thể tu hành Phật pháp".

  Ðức Thế Tôn nói kệ rằng :
  Trong lòng luôn hòa dịu
  Thường ưa làm từ bi
  Lúc cùng người nói chuyện
  Khiêm tốn vui mỉm cười
  Thường cầu pháp thâm diệu
  Ðược chư Phật khen ngợi
  Luôn giữ giới thanh tịnh
  Ưa tu hạnh đầu đà
  Dầu tu hạnh đầu đà
  Cũng tu trí thâm diệu
  Vì thế Bồ Tát này
  Lìa nạn không gặp nạn
  Thường ở trước chư Phật
  Thỉnh hỏi những pháp sâu
  Do đó trí huệ tăng
  Chẳng sanh vào chỗ nạn
  Thường thích ở vắng rảnh
  Thanh tịnh tu đầu đà
  Vì thế Bồ Tát này
  Lìa nạn không gặp nạn
  Những người có trí huệ
  Thân cận bốn pháp này
  Lìa được tất cả nạn
  Thường được gặp chư Phật
  Ðược gặp chư Phật rồi
  Có đủ bất hoại tín
  Hay phát thượng tinh tấn
  Ðể cầu Phật trí huệ
  Vì thế người cầu trí
  Phải nên học chánh pháp
  Nếu hay học chánh pháp
  Ðược thành Phật chẳng khó".