Mục
Lục
I. Dẫn Nhập Tỷ-kheo
Giới Của Tứ Phần Luật
II. Phần Ðầu
Tỷ-kheo Giới
III. Tỷ-kheo Giới
1. Lời
Mở Ðầu
2. Bốn Giới
Khí
3. Mười Ba Giới
Tăng Tàn
4. Hai Giới Bất
Ðịnh
5. Ba Mươi Giới
Xả Ðọa
6. Chín Mươi
Giới Ðọa
7. Bốn Giới
Hối Quá
8. Một Trăm Giới
Học
9. Bảy Pháp Diệt
Tránh
10. Lời Kết
Thúc
IV. Phần Cuối Tỷ-kheo
Giới
V. Ghi Chú
Ghi sau khi duyệt
Tỷ-kheo Giới
Tập tục giữa
Ấn, Tàu với ta khác nhau nhiều lắm. Xưa và nay càng khác
hơn. Phật giáo cũng vậy. Nên muốn hiểu luật thì phải biết
những cái khác đó, kể cả cái khác giữa Bắc tông với
Nam tông.
Hãy nói vài ví
dụ nhỏ nhặt. Tập tục khác nhau như Ấn ăn bốc, không biết
như vậy thì không hiểu được giới 40 (trong 100 giới học)
với ghi chú ăn không được một nửa vào miệng, một nửa
còn nơi tay. Xưa nay khác nhau như rửa tay sau khi đại tiện
thì xưa dùng đất, tro, bồ hòn, bồ kết, nay thì xà phòng.
Ấy là chưa nói bao nhiêu cái khác, lớn có nhỏ có, giữa
xưa và nay, giữa 2 tông Bắc Nam. Có những cái bây giờ khác
hẳn rồi, thí dụ nói về ngọa cụ và tọa cụ.
Chỉ nói bấy
nhiêu thôi cũng đủ thấy ngày nay Tỷ-kheo giới có một ít
giới điều không còn nói đến nữa. Thế nhưng ngày nay lại
có bao nhiêu cái mà Tỷ-kheo giới đã không qui định trước
được. Thí dụ sự học hành, sự giao tiếp... Chỉ sự giao
tiếp mà thôi, mà bao nhiêu điều thích ứng hoặc phản ứng
đã phải đặt ra. Chưa nói ăn mặc ở, ba sự ấy có bao nhiêu
là xáo trộn mà tiện lợi có, khó xử có.
Mấy lời ghi trên
đây đi đến kết luận gì? Kết luận ở chỗ phải nhớ
luôn đến cái chủ ý của Tỷ-kheo giới. Chủ ý đó là muốn
Tỷ-kheo
phải là bậc Chúng trung tôn, thân miệng ý, cả ba nghiệp
ấy đừng có những tội lỗi và cử động bất xứng, nghĩa
là cụ túc giới pháp và oai nghi. Rồi từ chủ ý đó,
phải có những sự hạn chế (giá) và linh động (khai) mà
sao cho như "liên hoa bất trước thủy", "sự lai tâm hiện,
sự khứ tâm không".
Làm như vậy với
ý thức và hậu quả là Tỷ-kheo giữ được bản sắc của
mình, của Phật giáo mình -- không để đời không có mình
cũng được, hay mình cũng như đời mà thôi. Nói cách khác,
Tỷ-kheo không tự cao nhưng không tục hóa. Giới luật còn
thì Phật pháp còn là như thế này đây.
Mồng 10 tháng
5, PL. 2537
Trí Quang
I. Dẫn Nhập
Tỷ-kheo Giới của Tứ Phần Luật
(I.1)
Phật lịch 2518,
tôi đã đọc tất cả 5 bộ luật của Phật giáo văn hệ
Trung hoa, gọi tắt và ghi theo số hiệu của Ðại tạng kinh
bản Ðại chính thì 1421 là Ngũ phần, 1425 là Tăng kỳ, 1428
là Tứ phần, 1435 là Thập tụng, 1442 là Hữu bộ. Ngoài ra,
1462 là Thiện kiến tuy không trọn vẹn mà rất đáng đọc.
Thế giới Phật
giáo thông sử (tập 1 trang 54) nói Tăng kỳ là của Ðại chúng
bộ, Ngũ phần là của Hóa địa bộ, Tứ phần là của Pháp
tạng bộ, Thập tụng là của Hữu bộ Ma-du-la, Hữu bộ là
của Hữu bộ Ca-thấp-di-la.
Muốn biết giữa
5 bộ luật như thế nào thì sơ khởi hãy đem giới bản của
5 bộ ra mà so sánh chút ít. Tỷ-kheo giới có 8 loại: 1 là
khí, 2 là tăng tàn, 3 là bất định, 4 là xả đọa, 5 là đọa,
6 là hối quá, 7 là học pháp, 8 là diệt tránh. Trong 8 loại
này, chỉ có 2 loại 5 và 7 là 5 bộ khác nhau: loại 5 thì Tứ
phần, Thập tụng và Hữu bộ đều có 90, Ngũ phần có 91,
Tăng kỳ có 92; còn loại 7 thì Ngũ phần và Tứ phần có 100,
Tăng-kỳ (Ma-ha-tăng-kỳ, Mahasaghika) có 66, Thập tụng có 113,
Hữu bộ có 42. Nhìn đại khái, giới điều quan trọng thì
5 bộ như nhau, giới điều linh tinh mới khác nhau. Nhìn thêm
chút nữa, giới bản của Tăng-kỳ, Ngũ phần và Thập tụng
thì lời kệ mở đầu và kết thúc đều như nhau, chỉ Tứ
phần với Hữu bộ mới khác nhau. Xét văn tự thì Tứ phần
có chậm nhất, xét bộ phái thì Tăng-kỳ có sớm nhất. Theo
ngài Pháp hiển ghi thì "luật Tăng-kỳ này khi Phật tại thế
được đại chúng đầu tiên tuân hành, được lưu truyền
tại tinh xá Kỳ-hoàn".
Tôi suy đoán rằng
Thượng tọa bộ có 1 bộ luật là bộ được tụng ra trong
Ðại hội 1 của Kiết tập 1. Rồi bộ này được khẩu truyền
mà học thuộc lòng cho đến chép ra văn bản là các bộ luật
của các bộ phái khác. Riêng bộ Tăng-kỳ của Ðại chúng
bộ có thể được tụng ra trong Ðại hội 2 của Kiết tập
1, nhưng cũng có thể chỉ là thuộc lòng bộ luật của Ðại
hội 1. Thế giới Phật giáo thông sử (tập 1 trang 55) nói
bộ luật này là của Thượng tọa bộ căn bản, nay không
tìm được. Bộ luật của Paly là của hệ Phân biệt thuyết,
thiên về Ðại chúng bộ, có sau cả luật Tăng-kỳ.
Trên đây là nói
2 bộ luật của 2 bộ gốc là Thượng tọa bộ và Ðại chúng
bộ. Còn lại 4 bộ Ngũ phần, Thập tụng, Tứ phần và Hữu
bộ thì toàn là hệ Thượng tọa bộ cả. Ít ra, chính trong
những bộ luật hiện còn mà thấy đại thể giới pháp có
thể nói là khá nhất vị.
(I.2)
Tứ phần luật
gọi đủ là "Ðàm-mô-đức tứ phần luật". Ðàm-mô-đức
(Dharmagupta) dịch nghĩa là Pháp tạng hay Pháp hộ, tên của
bộ chủ Pháp tạng bộ. Theo Dị tông luận thì Pháp tạng
bộ là thứ 9 trong hệ Thượng tọa bộ, xuất từ Hóa địa
bộ và có trong bách kỷ 3 sau Phật nhập diệt. Luận ấy còn
ghi thêm: những học thuyết của Pháp tạng bộ đa số lại
đồng nhất với Ðại chúng bộ. Ngài Khuy cơ còn ghi Pháp
tạng bộ nói có 5 pháp tạng: kinh, luật, luận, minh chú, bồ-tát.
Tương truyền ngài Pháp tạng là 1 trong 5 đệ tử của tôn
giả Ưu-ba-cúc-đa.
Trung hoa thì đời
Ðường sắp đi, do ngài Ðạo tuyên khởi lập, Luật tông
lấy Tứ phần luật làm căn bản. Lý do vì sao lựa chọn như
vậy thì tôi thật chưa rõ, vì chưa đọc đến các bộ sách
quan trọng của ngài Ðạo tuyên viết về Tứ phần luật,
dựng lên Luật tông có học thuyết đàng hoàng. Việc tôi
có ý nguyện làm từ lâu là dịch Tỷ-kheo giới bản của
Tứ phần luật và làm những gì liên hệ đến giới bản
ấy. Trong ý nguyện ấy, hôm nay tôi làm một phần của phần
việc thứ nhất.
Tỷ-kheo giới
bản cũng gọi là Giới kinh. Giới kinh ở đây có lúc chỉ
cho Tứ phần luật, có lúc chỉ cho Tỷ-kheo giới bản của
Tứ phần luật, quan trọng hơn nữa có lúc chỉ cho các bài
tụng của 7 đức Phật (7 đức Phật có 7 bài tụng là có
7 bản Giới kinh). Riêng đức Bổn sư Thích ca thì 12 năm đầu
của thì gian giáo hóa, Giới kinh chính là bài tụng được
dịch ra 12 câu. Giới kinh này là cho chư tăng vô sự. Sau 12
năm mới có chư tăng hữu sự, tùy sự chế giới, thành ra
Giới kinh có 250 giới nói theo Tứ phần luật.
Tỷ-kheo giới
bản của Tứ phần luật kể như có 4 bản. Bản 1 là Tứ
phần luật Tỷ-kheo hàm chú giới bản, số hiệu 1806 của
Ðại tạng kinh bản Ðại chính, sẽ được gọi tắt là bản
Ðạo tuyên. Ngài Ðạo tuyên, vị khai lập Luật tông Tứ phần
luật, đã biên tập và lược giải giới bản Tỷ-kheo của
Tứ phần luật, với phong cách một vị tổ sư. Tôi quí và
tin bản này nhất, không những lấy làm chính văn mà còn lấy
làm tài liệu chính để hiểu và ghi chú chính văn.
Bản 2 có tên
Tân san định Tứ phần tăng giới bản, cũng của ngài Ðạo
tuyên. Bản này nằm trong Vạn 61/267-279. Dầu có bản này,
so sánh, tôi vẫn chọn bản 1 làm chính văn.
Bản 3 là Tứ
phần luật Tỷ-kheo giới bản, do ngài Hoài tố biên tập,
số hiệu 1429 của Ðại tạng kinh bản Ðại chính, sẽ được
gọi tắt là bản Hoài tố. Còn bản 4 là Tứ phần tăng giới
bản, mang số hiệu 1430 của Ðại tạng kinh bản Ðại chính.
Bản dịch của
tôi lấy bản Ðạo tuyên làm chính văn. Nhưng chính văn ấy
đến loại 7 và loại 8, tức 100 học pháp và 7 diệt tránh,
thì lấy bản Hoài tố. Lý do là vì tên của 2 loại này tuy
mục lục bản Ðạo tuyên có ghi, nhưng chính văn bản ấy
không ghi đầy đủ như 6 loại trước. Tên ấy tôi cũng không
thấy cần thiết nữa, nên quyết định lấy chính văn bản
Hoài tố, ở đấy không ghi tên hay số gì cả, số là của
bản Ðạo tuyên.
Cũng xin ghi rõ
là trong khi dịch, các bản dịch của các hòa thượng Trí
thủ và Thiện hòa cũng được tham khảo rất nhiều.
Nên nói thêm về
tên giới điều. Trong 8 loại 250 giới, 6 loại đầu có 143
giới thì tên được dịch cả, còn 2 loại 7 và 8 có 107 giới
thì, như mới nói, bản Ðạo tuyên không ghi đầy đủ nên
tôi cũng không dịch. Nhưng điều đáng nói là có ý kiến
cho rằng tên giới điều không nên tư vào chính văn giới
điều. Nay tôi xét thấy có lắm chỗ chính tên giới điều
làm cho giới điều rõ hơn lên, chưa kể cái tên làm cho giới
điều như được nói tắt, nói ý chính. Chính sự xét thấy
này mà thấy 6 loại trước cần tư tên, còn 2 loại sau sự
ấy không cần thiết nữa.
Trong khi dịch
tôi vấp 1 chữ. Ấy là chữ "thời". Có không dưới 10 chữ.
Chữ quan trọng và khó hiểu nhất là ở đoạn kết thúc 13
giới tăng tàn. Dò các bộ luật khác thấy Ngũ phần và Thập
tụng viết "thị pháp ưng nhĩ" (giới này phải thế), Tăng-kỳ
viết "thị sự pháp nhĩ" (việc này là thế đấy), Hữu bộ
viết "thử thị xuất tội pháp" (đó là cách giải tội).
Như vậy chữ "thời" có thể hiểu là trường hợp. "Thị
vị thời" đã được dịch "đó là trường hợp này". Những
chữ "thời" sau đó đại khái cũng được dịch là "trường
hợp" cả.
(I.3)
Tỷ-kheo giới
của Tứ phần luật có 250 giới điều, tự chia ra 8 loại,
nhắc lại, 8 loại ấy là: một, khí, có 4; hai, tăng tàn, có
13; ba, bất định, có 4; bốn, xả đọa, có 30; năm, đọa,
có 90; sáu, hối quá, có 4; bảy, học pháp, có 100; tám, diệt
tránh, có 7. Có ý kiến nói loại 8 không phải là giới. Nói
như vậy xét ra không chính xác. Loại 8 cũng là giới điều,
ở chỗ mỗi giới điều được lập ra do mỗi trường hợp
khác nhau, thêm nữa, khi thi hành mỗi giới điều hay nhiều
giới điều này rồi mà ai ngoan cố thì bị nghiêm trị hơn
nữa.
Nay đem 8 loại
250 giới mà xét chung thì thấy có thể chia ra 3 loại. Loại
một, là những giới điều phạm vào thì mất tư cách Tỷ-kheo,
không còn sám hối hay giải tội gì mà cứu vãn được nữa.
Loại hai là những giới điều mà phạm vào thì tư cách Tỷ-kheo
chỉ còn một chút sống thừa, phải được cử tội, xử
tội và giải tội bởi 20 vị Tỷ-kheo là ít nhất mới mong
cứu vãn. Loại ba đến loại tám là những giới điều chỉ
cần được cử tội, xử tội và giải tội bởi 10 cho đến
1 vị Tỷ-kheo là tư cách Tỷ-kheo được cứu vãn.
Dầu phân loại
như vậy mà 250 giới vẫn chưa mất cái cảm giác vụn vặt,
mênh mang, nên nay tôi gặp loại là qui nạp lại, thì 250 giới
có thể qui nạp như sau. Trong sự qui nạp này nên chú ý mấy
chi tiết. Chi tiết 1 là đánh số giới điều, tức 1/1 là
giới 1 của loại 1, cho đến 8/7 là giới 7 của loại 8. Chi
tiết 2 là các mục qui nạp thì gặp loại là qui nạp, chứ
không có thứ tự hay chính yếu thứ yếu gì ở đây. Chi tiết
3 là những mục ít giới điều thì gọi chung là linh tinh,
nhưng có những mục chỉ có 1 giới điều mà vẫn để riêng
vì tính cách quan trọng giới điều ấy.
Dưới đây là
qui nạp 250 giới điều.
- Liên
hệ đến dâm: 1/1, 2/1, 2/2, 2/3, 2/4, 2/5, 3/1, 3/2.
- Liên hệ đến
đạo: 1/2, 4/30.
- Liên hệ đến
sát: 1/3, 5/19, 5/61, 5/62.
- Liên hệ đến
vọng: 1/4, 2/8, 2/9, 5/1, 5/2, 5/3, 5/7, 5/8, 5/12, 5/13, 5/68, 5/80.
- Liên hệ đến
y: 4/1, 4/2, 4/3, 4/4, 4/5, 4/6, 4/7, 4/8, 4/9, 4/10, 4/23, 4/24, 4/27,
4/28, 4/29, 5/60, 5/88, 5/89, 5/90, 7/1, 7/2.
- Liên hệ đến
cụ: 4/11, 4/12, 4/13, 4/14, 4/15, 4/16, 4/17, 5/87.
- Liên hệ đến
việc học Luật: 5/71, 5/72, 5/73, 5/75, 5/76.
- Liên hệ đến
Phật: 7/60, 7/61, 7/62, 7/63, 7/64, 7/65, 7/66, 7/67, 7/68, 7/69, 7/70,
7/71, 7/72, 7/73, 7/74, 7/75, 7/76, 7/77, 7/78, 7/79, 7/80, 7/81, 7/82,
7/83, 7/84, 7/85.
- Liên hệ đến
sự ăn: 5/31, 5/32, 5/33, 5/34, 5/35, 5/37, 5/38, 5/39, 5/40, 5/41, 5/42,
6/1, 6/2, 6/3, 6/4, 7/26, 7/27, 7/28, 7/29, 7/30, 7/31, 7/32, 7/33, 7/34,
7/35, 7/36, 7/37, 7/38, 7/39, 7/40, 7/41, 7/42, 7/43, 7/44, 7/45, 7/46.
- Liên hệ đến
tín đồ: 2/12, 7/3, 7/4, 7/5, 7/6, 7/7, 7/8, 7/9, 7/10, 7/11, 7/12,
7/13, 7/14, 7/15, 7/16, 7/17, 7/18, 7/19, 7/20, 7/21, 7/22, 7/23, 7/24,
7/25, 7/48.
- Liên hệ đến
sự diệt tránh: 8/1, 8/2, 8/3, 8/4, 8/5, 8/6, 8/7.
- Liên hệ đến
sự thuyết pháp: 7/52, 7/53, 7/54, 7/55, 7/56, 7/57, 7/58, 7/59, 7/86,
7/87, 7/88, 7/89, 7/90, 7/91, 7/92, 7/96, 7/97, 7/98, 7/99, 7/100.
- Liên hệ đến
Tỷ-kheo ni: 5/21, 5/22, 5/23, 5/24, 5/25, 5/26, 5/27, 5/28, 5/29.
- Liên hệ đến
nữ nhân: 5/4, 5/9, 5/30, 5/43, 5/44, 5/45.
- Liên hệ đến
sự cư xử trong chư tăng với nhau: 4/25, 5/14, 5/15, 5/16, 5/17,
5/36, 5/46, 5/53, 5/55, 5/58, 5/59, 5/63, 5/64, 5/66, 5/69, 5/70, 5/74,
5/77, 5/78, 5/79.
- Liên hệ đến
rượu: 5/51.
- Liên hệ đến
người chưa thọ đại giới: 5/5, 5/6, 5/65.
- Liên hệ đến
sự phá tăng: 2/10, 2/11.
- Liên hệ đến
sự ngoan cố: 2/13, 5/54.
- Liên hệ đến
bát: 4/21, 4/22, 7/95.
- Linh tinh:
của và
của báu: 4/18, 4/19, 4/20, 5/82;
làm phòng nhà:
2/6, 2/7, 5/20;
thuốc: 4/26, 5/47;
đào đất: 5/10;
chặt cây: 5/11;
giường nằm:
5/18; 5/84, 5/85;
đùa giỡn: 5/52,
7/93, 7/94;
đốt lửa: 5/57;
quân đội: 5/48,
5/49, 5/50;
giặc: 5/67;
vua: 5/81;
đi không phải
lúc: 5/83;
làm ống kim:
5/86;
tắm: 5/56;
vệ sinh: 7/47,
7/49, 7/50, 7/51.
Nếu qui nạp lại
lần nữa thì 250 giới chỉ thuộc vào 2 loại mà thôi, ấy
là loại giới luật và loại oai nghi. Loại giới luật là
những giới điều cấm tội lỗi thật sự. Loại oai nghi là
những giới điều cấm cử động bất xứng. Trong 8 loại
của 250 giới, loại 1 là giới luật, loại 7 là oai nghi, còn
lại là cả hai.
(I.4)
Cuộc đời như
cuộc đời của Phật, nếu có ký sự thì ký sự ấy lượng
và chất phải đạt đến tầm cỡ bậc nhất nhì. Thế nhưng
ký sự ấy chỉ nằm rải rác trong các kinh luật. Chỉ có
một cạnh khía ký sự rất rõ rệt. Ðó là sự sinh hoạt
giới luật của Phật và chư tăng của Ngài. Sinh hoạt giới
luật, từ ngữ này muốn nói sinh hoạt của Phật và chư tăng
của Ngài thì toàn bộ là nhắm vào cuộc sống viễn ly ác
pháp. Cạnh khía này luật tạng của bộ phái nào cũng là
bộ ký sự khá về lượng cũng như chất.
Chư tăng của
Phật trong 12 năm đầu gọi là "Vô sự Tỷ-kheo": Tỷ-kheo không
có gì rắc rối cả. Giới luật cho chư tăng thì gian này chỉ
là bài tụng mà có thể nói vắn tắt là giữ sạch thân miệng
ý. Sau 12 năm mới có kẻ hữu sự, mới có rắc rối. Rắc
rối nhất là cái nhóm 6 người gọi là "lục quần Tỷ-kheo".
Rồi tùy trường hợp rắc rối xảy ra mà có sự qui định
ứng phó lại. Mỗi lần ứng phó là thành một giới điều.
Như vậy cái số lượng 250 giới điều không phải nhiều
nhiệc gì đối với tập thể mà thường xuyên đã có cả
ngàn, lại trải qua thì gian ba bốn chục thập kỷ. Nhìn như
thế này thì không những thấy 250 không nhiều, mà còn nhìn
thấy cái phàm trong cái thánh của chư tăng thời Phật, cái
phàm chẳng phàm gì nhiều và nặng.
Giới điều tuy
nhiều, mỗi giới điều lại có khai giá (linh động và hạn
chế), nhưng căn bản của giới luật chỉ là thiểu dục
tri túc. Thiểu dục là ít ham muốn đối với những
gì chưa có. Tri túc là biết vừa đủ đối những gì
đã có. Có thiểu dục tri túc thì không phạm giới. Giữ giới
có nghĩa là thiểu dục tri túc chứ không gì khác.
Nhưng Tỷ-kheo
giới được truyền thọ như thế nào? Tỷ-kheo giới được
truyền thọ, và lãnh thọ, giữa người sống với người
sống, người sống mà phải hiện diện mới đúng phép. Số
người hiện diện truyền thọ thường gọi là thập sư. Nghĩa
là phải có 10 vị Tỷ-kheo hiện diện thì việc truyền thọ
Tỷ-kheo giới mới thành tựu. Qui định này cho thấy Tỷ-kheo
giới khi được lãnh thọ rồi thì sẽ được và phải được
hộ trì, giám sát, được cử tội, xử tội và giải tội
bởi chính những vị Tỷ-kheo khác mà trong đó có các vị
thầy đã truyền thọ.
Không những thọ
giới và trì giới dựa trên cái lực của các vị thầy hiện
diện, mà sự sám hối khi phạm giới lại càng là như vậy.
Phạm giới Tỷ-kheo thì tùy giới đã phạm mà sám hối trước
1 cho đến 20 vị Tỷ-kheo khác, nghĩa là cũng người hiện
diện đối với người hiện diện chứ không phải khơi khơi
mà được.
Thêm nữa, Luật
không cho sa-di đọc Tỷ-kheo giới trước khi được thọ giới
ấy. Vì thẩm định sa-di có hay không có tư cách thọ và trì
Tỷ-kheo giới thì không phải sa-di tự thẩm định. Mà trách
nhiệm là vị thầy. Vị thầy phải giáo dục cho sa-di có tư
cách thọ và trì Tỷ-kheo giới, và thẩm định tư cách ấy.
Không phải sa-di tự coi Tỷ-kheo giới, tự cho mình có tư cách
thọ và trì giới ấy mà được. Do vậy, không ở đâu mà
cái nghĩa thầy trò được nói cho bằng trong luật. "Hòa thượng
tự nhiên sinh tâm thương nhớ đệ tử như con, đệ tử tự
nhiên sinh tâm kính trọng hòa thượng như cha, siêng năng dạy
bảo, lại thêm tôn kính, thì có khả năng làm cho Phật pháp
rộng thêm, làm cho Phật pháp tồn tại lâu dài" (Ngũ phần,
Chính 22/110).
Ngày nay có cái
hiện tượng suy đồi, ấy là thọ giới rồi là rồi, thầy
không còn biết đến trò, trò chẳng còn biết đến thầy.
Ðôi bên chẳng còn vương vấn gì đến nhau, không còn mà
cũng không muốn giữ một trách nhiệm gì với nhau. Trong khi
thọ Tỷ-kheo giới là con người được sinh ra một lần nữa,
sinh ra giới thân tuệ mạng. Ấy vậy mà không mấy ai lấy
làm quan trọng sự được sinh ra ấy cả.
(I.5)
Tỷ-kheo giới
với Bồ-tát giới có tương quan không, và tương quan thì như
thế nào? Hãy đem 2 giới bản Tỷ-kheo của Tứ phần và Bồ-tát
của Phạn võng mà xét thì thấy có những điều đáng nói
sau đây.
Một, Tỷ-kheo
giới truyền thọ do người hiện diện cả. Kiết-ma đắc
giới là tăng Kiết-ma. Rồi nếu phạm giới thì cử tội,
xử tội và giải tội đều là tăng Kiết-ma. Sám hối cũng
là đối với tăng hiện diện. Bồ-tát giới thì cần nhất
là vị thầy vừa là giáo thọ vừa là hòa thượng, còn Kiết-ma
đắc giới là tác bạch thập phương chư Phật Bồ-tát, nhưng
sám hối thì cực kỳ khó khăn.
Hai, Bồ-tát giới
lấy sự phát bồ-đề tâm làm căn bản. Có bồ-đề tâm thì
có đủ giới pháp, mất bồ-đề tâm thì giới pháp không
những dễ vi phạm, mà có giữ cũng không có ý nghĩa vì vô
thượng bồ-đề mà giữ. Tỷ-kheo giới thì tách rời tất
cả thân nghiệp và ngữ nghiệp cần tách rời (Câu xá, Chính
29/73), nên thân và miệng mà tội lỗi hay bất xứng thì đã
là phạm giới.
Ba, Tỷ-kheo giới
thì người lãnh thọ bị khảo sát giá nạn rất kỹ: phải
là người mà quá khứ, bề trong, bề ngoài và hoàn cảnh đều
tương đối coi được mới được thọ giới. Bồ-tát giới
không cần đến như vậy, bởi vì trừ Tỷ-kheo Bồ-tát giới
là tăng bảo, mọi bề ngoài tôn nghiêm đã phải có khi thọ
Tỷ-kheo giới rồi, còn mọi người ai cũng có thể được
thọ cái giới pháp bản nguyên thanh tịnh của mình, miễn
là có thể phát bồ-đề tâm và hiểu được tiếng nói của
vị thầy truyền giới.
Bốn, Tỷ-kheo
giới có cái lý do giữ giới là để tránh đời chê ghét
(tị thế cơ hiềm). Chính cái lý do này là cái phần lợi
tha của Bồ-tát giới. Và chính trong ý nghĩa này mà nói là
giáo hóa chúng sinh, mà nói là duy trì Phật pháp.
(I.6)
Ðiều phải nói
ở đây là sự "phá tăng". Phá tăng là phá Kiết-ma tăng và
phá pháp luân tăng. Phá Kiết-ma tăng là dầu chỉ có 4 vị
Tỷ-kheo mà 1 người không đồng chúng hòa hợp hay tập hợp,
thì sự Kiết-ma bất thành, mọi tăng sự, kể cả sự thuyết
giới, đều không thể cử hành. Phá pháp luân tăng là dầu
chỉ có 9 Tỷ-kheo mà 1 người đứng ra chia rẽ, kéo theo mình
4 người (để đủ số Tỷ-kheo làm Kiết-ma) rồi tự xưng
giáo chủ, xướng ra giáo pháp và lập ra giáo đoàn riêng,
nói cách khác là biệt lập Phật giáo riêng (hay khuynh đảo
tổ chức của Phật giáo làm thành tổ chức của mình).
Phá tăng, như
vậy, là phá hoại Phật giáo. Theo tôn giả Thế thân, loại
tội nặng nhất là 5 tội vô gián, trong 5 tội ấy tội phá
tăng, nhất là phá pháp luân tăng, là tội nặng nhất, vì
"thương tổn pháp thân của Phật". Phá tăng như vậy bản
thể là cuồng ngữ. Kẻ phá tăng phải là Tỷ-kheo, không phải
tại gia hay Tỷ-kheo ni mà làm được, là kẻ tịnh hạnh chứ
không phải người phạm giới, bởi vì phạm giới thì nói
không uy tín (Câu xá, Chính 29/93).
Tôn giả Thế
thân nói còn thiếu một điều, ấy là những kẻ này hay lợi
dụng chính quyền hoặc để cho chính quyền lợi dụng. Kẻ
ấy, xưa kia, thời Phật là Ðề-bà. Ngày nay, thừa kế Ðề-bà
cũng không phải thiếu người. Và cái tội phá tăng nặng
đến nỗi phạm vào thì hết còn nói đến thọ giới trì
giới gì nữa. Ấy thế nhưng có điều lạ là Tỷ-kheo giới
cũng như Bồ-tát giới đều đã không nghiêm khắc đúng mức
về tội này.
Bồ-tát giới
thì những gì liên quan đến sự phá tăng, thí dụ các điều
47 và 48, chỉ để vào loại giới pháp nhẹ. Tỷ-kheo giới
thì như các điều 2/10 và 2/11, chỉ xếp vào loại tăng tàn,
mặc dầu trường hợp có ra 2 giới điều ấy là chính sự
phá tăng của Ðề bà.
Ngày trước, khi
dịch giải Bồ-tát giới Phạn võng, tôi đã muốn nêu điều
này lên. Nhưng rồi lúc đó tôi không làm. Nay nêu lên điều
này không phải như một nghi vấn, mà là sự phá tăng ngày
nay có chứ không phải không có, vậy mà giới pháp không lên
án đúng mức thì làm sao cảnh tỉnh những kẻ Ðề-bà mới,
những kẻ tùng đảng với Ðề-bà mới?
