Văn hóa từ trong nhà ra ngoài phố

14/01/20201:01 SA(Xem: 1225)
Văn hóa từ trong nhà ra ngoài phố

VĂN HÓA TỪ TRONG NHÀ RA NGOÀI PHỐ 
Nguyên Cẩn

van hoa ung xu
Hình ảnh đẹp: lối ứng xử văn hóa của một em học sinh

... Tôi còn nhớ một ngày đầu năm dương lịch trên VTV, một nhà ngoại giao, một trí thức tâm sự rằng bà rất muốn người Việt Nam trong năm mới lưu tâm hay có được ba đức tính mà theo bà đang mai một đáng lo ngại: lòng tự trọng, tính nhân ái, và biết xấu hổ.

Bà chỉ nói vắn tắt rằng bước ra đường bây giờ, nhìn “văn hóa” giao thông, đi đứng của người VN là thấy bức xúc. Không thấy ai nhường ai, chạy văng mạng, chửi thề bừa bãi. Dù không dẫn chứng bằng những con số, nhưng bà thấy người Việt đang sống vô cảm, ít nghĩ đến người chung quanh. Phải chăng người ta khô cằn trong suy tư hay cảm xúc. Người ta không còn biết nhường nhịn nhau, sẵn sàng lao vào nhau khi va quẹt. Những câu như “xin lỗi”, “cảm ơn” trở thành thưa vắng trong cuộc sống. Con cái trong gia đình ngày một khó dạy, thiếu lễ phép với cha mẹ ông bà, thầy cô…

câu chuyện kể rằng một nhà ngoại giao Úc trước khi từ biệt Việt Nam về nước vì hết nhiệm kỳ phát biểu rằng: “Tôi ở Hà Nội từ khi chưa có đèn xanh đèn đỏ, đến bây giờ đã có rồi mà nhiều người vẫn chưa biết!”.

Chúng ta có ai còn nhớ chuyện ngày xưa ở miền Nam, các em được dạy thấy đám ma đi ngang phải đứng lại ngả mũ chào để bày tỏ sự kính trọng khi tiễn biệt người đã khuất. Hay là thấy người già, phụ nữ, trẻ em phải nhửờng chỗ trên xe buýt, xe lam hay dắt tay họ qua đường khi họ cần giúp đỡ.

Rồi đến cái văn hóa xếp hàng có nơi có lúc được tôn trọng nhưng có người vẫn quên, vịn lý do đang vội. Khi ăn buff et cũng vậy, hiện tượng du khách Việt chen ngang đoàn người vào chọn món mình thích, hay “vơ vét” món ăn bất chấp nhiều người khác đang đợi… là điều vẫn thường xảy ra. Ở các nước khác, hình như trừ Trung Quốc, khi không có ai tính tiền trong siêu thị thì người ta vẫn xếp hàng chờ tự check out và trả tiền bằng thẻ. Ở Nhật Bản, có những quầy bán rau trên đường phố không ai đứng bán, khách hàng tự mua và bỏ tiền vào hộp.

Một số quy ước mang tính lịch sự khác mà chúng ta quên là văn hóa “sử dụng điện thoại”, nhất là trong phòng họp hay trong giảng đường. Chúng tôi vẫn thấy có những người, không phải sinh viên mà là học viên lớn tuổi khi nghe giảng pháp trong thiền đường vẫn trả lời điện thoại tự nhiêngiảng sư đang thuyết giảng. Cha ông ngày xưa muốn con cháu phải “học ăn, học nói, học gói, học mở”, có thời chúng ta coi là biểu hiện phong kiến ấy, nay đã mai một để sản sinh ra một thứ văn hóa… thất học (hoặc có thể gọi là vô văn hóa) suồng sã, bỗ bã, nếu gọi là “nông dân” thì e xúc phạm đến những người nông dân thật thà chân chất.

Có anh bạn nói rằng ra sân bay thấy góc nào ồn ào thì chỉ có hoặc người Trung Quốc hoặc người Việt Nam mà thôi! Chúng ta nghĩ sao khi nhìn những tấm bảng cấm bên Thái Lan ghi tiếng Việt (thậm chí có khi không kèm tiếng Hoa hay Anh) “Không được lấy thừa đồ ăn, ăn không hết sẽ phạt 400 Baht” hay “Không được vứt tăm xỉa răng, tàn thuốc hay đồ ăn thừa xuống hồ cá”. Vào Hoàng cung, họ ghi “Giở mũ ra”. Một vị Phó Thủ tướng từng nói rằng “Phải làm sao cho các em rưng rưng khi khi hát quốc ca”. Thật ra, chỉ cần công dân Việt Nam, học sinh và cả những người lớn tuổi, biết đứng yên khi nghe quốc ca cũng đã thành công rồi, chưa cần họ phải xúc động vì điều đó đòi hỏi sự gắn bó nhiều hơn mới dẫn đến cảm xúc.

Bắt đầu từ đâu?

Phải chăng học đường chịu trách nhiệm chính cho những lỗ hổng nhân cách này của các em. “Dạy người”, nói khác đi là giáo dục về nhân tính, để tạo ra thế hệ học sinhcảm xúc trước thời cuộc, giàu lòng trắc ẩn và chủ động tránh xa tệ nạn.

Nhưng chính gia đình mới là nơi các em học những bài học đầu tiên về nhân cách. Mới đây người ta quy định “Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh, thành phố chịu trách nhiệm về công tác giáo dục đạo đức cho học sinh”. Nhưng ông ta phải làm sao tác động đến mối dây hay mắt xích giữa ba lực lượng: Gia đình - Học đường - Xã hội thì mới hiệu quả. “Dạy chữ” đi đôi với “dạy người” là chủ trương của Thủ tướng Chính phủ thông qua Chỉ thị số 31/CT-TTg về tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên, vì ai chẳng biết Giáo dục nhân tínhcấp thiết hiện nay.

Trong bài viết “Nhân tính được dạy ở nhà hay ở trường?” trên báo Phụ Nữ 11/12/2019, tác giả Xuân Lộc có trích lời ông Giản Tư Trung, Hiệu trưởng Trường doanh nhân PACE, khi ông gọi thời đại hôm nay là thời loạn chuẩn, rất dễ khiến người trẻ hoang mang và lạc lối. Người ta tôn vinh những người nổi tiếng hay những người giàu khoe hàng hiệu hoặc phô trương sự giàu có hơn là người làm điều tốt đẹp, đóng góp cho xã hội. Điều ông nói không mới vì những tin được coi là “nóng bỏng” có nhiều người truy cập trên mạng là những tin như cô diễn viên nào đó xích mích với chồng hay mới vừa sinh con nước ngoài… chàng ca sĩ nọ mới mua nhà vài chục tỷ. Chúng ta hiếm thấy việc nhắc nhở đến những người đóng góp cho xã hội, làm những hành động nhân ái như mở quán cơm không đồng, những người âm thầm làm việc tốt như những ông giáo về hưu dạy miễn phí cho trẻ trong khu phố, anh thợ vá xe miễn phí cho ai không đủ tiền dưới chân cầu…

Tương tự, những clip quay những cảnh bạo lực hay nhạy cảm được truy cập nhiều lần. Các cháu bé khi gặp tôi hay hỏi về cầu thủ nước ngoài hay giá các loại xe hơi như Lamborghini hay Mercedes mà không hề hỏi về lịch sử nước nhà hay những chuyện khác cần biết hơn.

Chúng ta phải nhấn mạnh vai trò của đạo đức luân lý trong hệ thống giáo dục ngày nay. Đức Đạt-lai Lạtma nói rằng: “… Tôi hy vọng có một số ý tưởng mới trong những cung cách giáo dục trẻ con về đạo đức luân lý qua những trường lớp công cộng và nền giáo dục thế tục, mà không cần đụng chạm đến tôn giáo. Trong lúc ấy, đối với cha mẹ, đề nghị và khuyến khích họ không chỉ quan tâm về những chủ đề như lịch sử, nhưng về từ bi yêu thương và tình cảm, qua chứng minh, chứ không chỉ bằng ngôn ngữ. Nếu cha mẹ hay giáo viên đang nói về từ bi yêu thương nhưng lại biểu hiện một khuôn mặt giận dữ, thì không thể đem đến sự thuyết phục cho tâm thức con trẻ. Vì vậy nên dạy dỗ qua hành động - lòng từ ái chân thành, tình cảm thật sự. Có những chương trình giảng dạy không bao gồm chủ đề đạo đức luân lý theo căn bản thế tục, nhưng quý vị, như một vị giáo viên, có thể dạy học trò của quý vị về những giá trị đạo đứcluân lý này”.

Nghĩa là ngài nhấn mạnh đến “thân giáo”. Cha mẹ phải làm gương. Thử tưởng tượng một ông bố vượt đèn đỏ thì làm sao dạy con chấp hành luật lệ giao thông. Cha mẹ bản thân là quan chức có nhiều tì vết sao làm gương cho lối sống trong sáng thanh bạch của người công bộc nhân dân. Thử hỏi những vụ gian lận điểm thi gần đây đều có bàn tay của cha mẹ, chúng ta dạy con trẻ điều gì về sự công bằng trong thi cử?

Một đứa trẻ sống trong môi trường đạo đức sẽ tự nhận ra việc xúc phạm thân thể hay làm nhục người khác là sai, dù hành động này được bạn bè tung hô hay có ai đó cổ vũ. Trẻ được huân tập đạo đức sẽ không tự mãn, ngộ nhận về tài năng, hay cho mình cao hơn người khác. Nó sẽ sống chan hòa, chia sẻ với bè bạn vui buồn và giúp đỡ bạn khi cần thiết. Đó là tiền đề để trở thành một công dân tốt mai sau.

Tình cờ xem một đoạn trên Fox TV về thi Hoa hậu hoàn vũ, cô Hoa hậu Peru trong phần tự bạch nói rằng “Nếu chúng ta đầu tư vào trẻ em, chúng ta sẽ có một xã hội tốt đẹp hơn”.

Giáo dục đạo đức không nhất thiết trong những giờ luân lý hay công dân mà phải là một việc làm thường xuyên, liên tục với tất cả sự quan tâm, kiên nhẫn từ ba phía gia đình, trường học và xã hội. Tất cả nhằm giúp đứa trẻ có trái tim nhân ái, giàu lòng trắc ẩn, biết rung cảm trước cái đẹp, biết xúc động trước nỗi đau của kẻ khác; biết phẫn nộ trước cái ác…

Giáo sư Robert Sapolsky, Trường Đại học Stanford (Mỹ), cho rằng điều khiến con người độc đáo hơn những loài khác là vì chúng talòng vị tha, có thể tha thứ cho những kẻ đã làm điều không tốt với mình. Các loài động vật khác cũng biết đồng cảm với đồng loại nhưng chỉ có con người biết yêu thương và đồng cảm với các giống loài khác, biết rung cảm trước những giá trị vô hình, như rơi nước mắt khi xem một bức tranh… (theo Xuân Lộc - bđd)

Tổng hợp lại, chúng ta thấy văn hóa phải được xây dựng trên một cái nền chung là lòng từ bi, nói theo ngôn ngữ tâm lý học hiện đạitrí tuệ cảm xúc (emotional intelligence) vì thiếu nó mọi thứ sẽ chông chênh, khập khiễng hay méo mó. Trong thời đại mới, EQ (emotional quotient) là một chỉ số quan trọng quyết định thành công và sự thỏa mãn với cuộc sống vì như một số nhà khoa học lo ngại robot và AI (trí tuệ nhân tạo) đang thay thế con người, thì chính EQ mới tạo khác biệt lớn trong thế kỷ XXI, để con người vẫn là con người.

Gia đình chính là cái nôi và thành trì của trí tuệ cảm xúc, và cha mẹ là người thầy đầu tiên tốt nhất. Muốn có một thế hệ biết ứng xử có văn hóa trong nhà hay ngoài phố trong phạm vi văn hóa, chúng ta phải bắt đầu bằng con đường trên. Những biểu hiện vừa qua là phép thử cho nền tảng đạo đức xã hội và nền giáo dục nhiều thiếu sót về nhân cách của chúng ta.

Giáo dục như Phật dạy phải khế lý khế cơ. Chúng ta phải nương theo tình hình hoàn cảnh mà có biện pháp thích ứng. Trong hoàn cảnh nào thì thân giáo của cha mẹ thầy cô cũng đóng vai trò quan trọng, vì đó là những tấm gương về đạo đức, sự chính trực, lẽ công bằng, tình yêu thương cũng như lòng trắc ẩn. Đứa trẻ được giáo dục trong môi trường như thế chắc chắn là những người sống có văn hóa, dù hôm nay hay ngày mai.

Đất nước đợi chờ một vụ mùa bội thu văn hóa. Văn hóa là phép nhân hơn là phép cộng giữa niềm tin và những bài học. Hãy vẽ lại bức tranh văn hóa hôm nay!  

Trích từ bài: Tản mạn về  những sắc màu văn hóa của

Nguyên Cẩn | Văn Hóa Phật Giáo số 336 ngày 01-01-2020 | Thư Viện Hoa Sen

Bài đọc thêm:

SỰ KHÁC NHAU
TRONG VĂN HÓA ỨNG XỬ GIỮA SÀI GÒN VÀ HÀ NỘI

Mặc Lâm | RFA

Từ nhiều năm qua báo chí thường xuyên nhắc nhở tới cách ứng xử của người dân qua những hành xử thông thường nơi công cộng hoặc các hành động mang tính văn hóa giữa cộng đồng.

Những bài viết này luôn nhận được phản hồi tích cực từ người đọc nhất là nơi bị chỉ trích tuy nhiên sau khi tờ báo được cất hay cũ đi, tất cả mọi thứ trở về với trạng thái cũ, tức là cảnh gấu ó ngoài đường, tranh giành nhau một chỗ đứng, sẵn sàng buông ra lời tục tĩu nếu một người nào đó vô ý đụng chạm tới thân thể hay tài sản của mình. Tất cả những thứ ấy được gói gọn vào bốn chữ văn hóa ứng xử, cụm từ mà trước đây vài chục năm không ai cảm thấy cần phải bàn tới.

Một nếp gấp lớn

Giáo Sư Nguyễn Đăng Hưng một Việt kiều Bỉ không ngạc nhiên khi báo chí đặt vấn đề sự khác nhau trong văn hóa ứng xử giữa Sài Gòn và Hà Nội. Có một nếp gấp rất lớn giữa hai thành phố mặc dù cùng là người Việt như nhau:

“Tôi thấy những nhận xét ấy không sai đâu. Chính bản thân tôi khi về Việt Nam thì tôi cũng có lớp đào tạo tại Hà Nội cũng như trung tâm đào tạo tại Sài Gòn. Hai mươi năm gần đây thường thường mỗi năm tôi về Việt Nam ở Hà Nội thì hai lần mỗi lần ba tuần. Ở Sài Gòn tôi cũng về hai lần mỗi lần một tháng. Quê tôi ở miền Trung nên toàn bộ nước Việt Nam tôi đều không những bước chân tới mà còn hào mình với nhân dân các vùng.

Phải nói rằng cái văn hóa thanh lịch của Tràng An phải thừa nhận rằng tại Hà Nội chính bản thân tôi cũng rất ngạc nhiên vì không như mình đã tưởng tượng mà nó đã mất đi cái sắc thái chốn kinh kỳ, văn hóa Tràng An của dân tộc Việt nó mất đi bản sắc rất nhiều.”

Lý do tại vì cái văn hóa dân tộc, văn hóa truyền thống bị phai nhạt bởi chính sách, cơ chế của nhà nước nó bài bác nó coi những văn hóa đó là sản phẩm của thời kỳ phong kiến, thời kỳ tiểu tư sản.
-GS Nguyễn Đăng Hưng

Tại miền Nam, nền văn hóa phương Tây đã vào theo cùng với bước chân thực dân Pháp. Cung cách đi đứng, ăn nói cũng như đối xử với người khác dần dần ăn sâu vào tính cách người Việt qua sự chung đụng với nhau trong xã hội. Trẻ em tới trường được thầy cô giáo dạy dỗ trước tiên là sự kính trên nhường dưới rồi sau đó mới tới việc tiếp thu các bài học vỡ lòng. Học sinh được cấy vào tâm hồn trong trắng thứ giáo dục nhân bản và sau nhiều năm ngồi trên ghế nhà trường, cách ứng xử phải phép đã hình thành một cách tự nhiên trong đời sống hàng ngày và cả xã hội làm theo một cách vô thức. Người miền Nam có cái may mắn ấy và Sài Gòn là nơi bộc lộ tính cách văn minh rõ rệt nhất.

Trong khi đó miền Bắc lại không may mắn như thế. Suốt nhiều năm sống trong chiến tranh, mọi tinh hoa từ thời Pháp để lại đều bị triệt hạ. Mọi cung cách trang nhã đều bị lên án, mọi cử chỉ trịnh trọng được xem là bắt chước bọn sen đầm. Cả xã hội quay cuồng với chủ nghĩa cộng sản vốn thù hằn gay gắt trí thức tiểu tư sản. Giai cấp tiều tư sản chính là thành phần thu nhận văn hóa tây phương một cách triệt đểảnh hưởng của nền văn hóa ấy đã tạo nên một tầng lớp tinh hoa hay ít nhất cũng đáng được gọi là có văn hóa theo nghĩa rộng nhất.

Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng nhận xét về điều mà ông gọi là nền văn hóa bị thế chấp:

“Lý do tại vì cái văn hóa dân tộc, văn hóa truyền thống bị phai nhạt bởi chính sách, cơ chế của nhà nước nó bài bác nó coi những văn hóa đó là sản phẩm của thời kỳ phong kiến, thời kỳ tiểu tư sản. Thời kỳ văn hóa du nhập từ Tây phương cho nên họ bài bác và họ lại đem những văn hóa khác để thế chấp. Những văn hóa này hơi thô kệch, giản dị vê những quan niệm ứng xử nó phát xuất từ Trung Quốc và có thề phần nào ở Liên Xô thời trước.”

Nếu các nước trong khu vực tỏ ra ngày một gần hơn với văn hóa ứng xử Tây phương thì Việt Nam do hoàn cảnh lịch sử lại chọn Trung Quốc và Liên xô cũ để làm điểm tựa. Nếu nhiều ngàn năm sống trong không khí Khổng Mạnh người Việt không hề bị đồng hóa thì chỉ chưa đầy 80 năm sống gần với văn hóa “lợi ích cốt lõi” của người Tàu, không ít người Việt tại miền Bắc đã bị biến dạng. Họ không nói hay viết tiếng Tàu nhưng cách đi lại nói năng hầu như không khác mấy với phim Tàu chiếu thường trực trên các kênh truyền hình lớn nhỏ của miền Bắc.

Cung cách lễ lạc tại miền Bắc bị ảnh hưởng rõ rệt văn hóa mê tín dị đoan du nhập từ Trung Quốc. Những hình thức cúng tế xin xỏ điều lợi lộc được nhà nước công khai cổ vũ, thúc đẩy và tạo cơ hội cho dân chúng tiếp cận mà khai ấn đền Trần hàng năm là một ví dụ.

Phim Tàu, mê tín cũng tràn ngập miền Nam nhưng có lẽ nhờ chút miễn nhiễm từ một nền văn hóa do Pháp để lại, cộng với khí chất sông nước phương Nam đã khiến cho số lớn người dân miễn nhiễm với nền văn hóa ô hợp phương Bắc.

Phố hoa Hà Nội Tết 2009Phố hoa Hà Nội Tết 2009 bầm dập vì người dân chen nhau chụp ảnh, bẻ trộm hoa. File photo

Vào Sài Gòn người ta khó gặp cảnh người ăn xin bị xua đuổi một cách tệ hại như tại Hà Nội. Tại Hà Nội người ta có thể kéo áo nhau giữa đường để đòi nợ nhưng ở Sài Gòn thì con nợ chủ động than thở với chủ nợ và chờ đợi sự cảm thông.

Một gánh rau bán ế có thể được người mua thông cảm tại Sài Gòn nhưng khó mà tìm một cái chắt lưỡi của người Hà Nội. Tất cả những khác biệt khó nhận ra ấy đã hình thành hai nền văn hóa ứng xử trái ngược. Không phải giai cấp xã hội hình thành cách ứng xử ấy mà chính là nền văn hóa ngoại nhập đã xô đẩy người dân vào quỹ đạo của những tật nguyền văn hóa.

Kinh tế gia Bùi Kiến Thành, một Việt kiều sống và làm việc nhiều năm tại Hà Nộ có cơ hội quan sát và sống cùng với người dân thủ đô đưa ra nhận xét của một người gốc gác miền Nam như sau:

“Trong Nam thì đất rộng người thưa, bao nhiêu năm nay cuộc sống rất là thoải mái khác với miền Bắc đất hẹp người đông cho nên việc tranh giành nhau nó có lẽ khác biệt hơn trong Nam.

Ở ngoài Hà Nội thì một cái nhà ngang 3-4 mét bề sâu thì 5-10 mét đó là nhà phố cổ như vậy từ bao nhiêu lâu nay rồi. Trong Nam thì đất rộng hơn nhà thì 5-7 mét chiều ngang, hai ba chục mét chiều sâu… vì vậy cho nên cái không gian trời đất cho mình nó ảnh hưởng không gian trong đầu óc của mình nên nó thoáng hơn.”

Trừng phạt người vi phạm?

Không riêng chốn công cộng mới có chuyện gây gỗ, thóa mạ hay tấn công lẫn nhau mà nơi công sở cũng đầy dẫy hiện trạng bê bối của cách hành xử. Có lẽ do cảm nhận được sự nguy hiểm khi danh tiếng Tràng An bị đánh mất, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội đã soạn thảo một thông tư có nội dung “khung hệ thống các quy tắc ứng xử tại nơi làm việc, nơi công cộng”

Theo báo Lao Động thì quy tắc này đặt ra các biện pháp trừng phạt người vi phạm nhằm thiết lập dần lối sống chuẩn mực của một xã hội văn minh lịch sự.

Nếu hình thức chỉ xử phạt để dẫn dắt người dân trở về con đường văn minh lịch sự như tờ báo mô tả thì chắc chắn sẽ không tiến tới một kết quả nào dù nhỏ nhất, mà trái lại có thể gây thêm hố chia rẽ giữa người có và người không có văn hóa ứng xử.

Chúng ta cứ ngẫm nghĩ chậm rãi, từ từ chúng ta sẽ thấy nó như thế nào. Đó là hàng chục năm nay chúng ta mơ ước xây dựng thành công con người mới xã hội chủ nghĩa và khủng khiếp thay chúng ta đã thành công.
-Đỗ Trung Quân

Làm sao có thể viết giấy phạt khi một người không biết nói cám ơn? Mặc dù ai cũng biết hai tiếng cám ơn và xin lỗicăn bản nhất cho bất cứ nền văn hóa nào trong cung cách ứng xử, thế nhưng muốn cả xã hội ý thức được điều ấy thì không một sự trừng phạt nào có thể được chấp nhận ngoại trừ giáo dục người dân ý thức và thực hành nó trong trạng thái phản xạ bình thường.

Xử phạt người không nói cảm ơnvi phạm hiến pháp bởi không một luật lệ nào dù của một bộ lạc sơ khai lại mang một người không hề vi phạm pháp luật ra để mà xử phạt. Cám ơn hay không cám ơn không hình thành bộ mặt văn hóa, nó chỉ là một góc của toàn cảnh và thiếu nó trong một bối cảnh nào đó người ta chỉ có thể cảm thấy bị xúc phạm một cách lặng lẽ chứ không bao giờ gây ra hậu quả nào có hại cho cộng đồng.

Cũng giống như câu chuyện bún mắng cháo chửi chỉ xảy ra tại Hà Nội. Người mua hàng không cần biết tự trọng khi chấp nhận thái độ khinh người của chủ quán để ăn một bát bún có thể ngon hơn nơi khác nhưng sự mất mát sau bát bún ấy không ai có thể tính toán một cách chính xác nó như thế nào.

Những ngôn từ thô lỗ có làm cho khách cảm thấy bị sỉ nhục hay không chính là thước đo lòng tự trọng của họ. Khi lòng tự trọng bị đánh đổi chỉ với một bát bún thì nhân phẩm của người ngồi nghe chửi để được ăn ấy chắc không hơn giá trị một bát bún 20 ngàn tiền Việt Nam.

Văn hóa ứng xử đến từ nhân cách của mỗi con người trong tập thể xã hội. Nỗ lực cải cách nhân cách bằng hình thức xử phạt chỉ nói lên sự bất lực lớn lao của nền giáo dục và chính sách gìn giữ bảo tồn văn hóa của nhà nước. Nếu xét kỹ từng sự kiện rời rạc thì sẽ không khó để nhận ra rằng chính những cán bộ trong hệ thống cầm quyền lại là những cá nhân cần điều chỉnh lại nhân cách nhất.

Những yếu tố khiến dân chúng vô tình bị ảnh hưởng đó là cung cách sống, phát ngôn, hành xử và ban bố luật pháp tùy tiện của cán bộ cao cấp của hai thành phố.

Nếu Sài Gòn ít bị than phiền về thói xấu có tính hệ thống ấy thì Hà Nội lại dày đặc các mẩu tin về phát ngôn trái khoáy khiến dân chúng lâu dần không cảm thấy lạ lùng nữa. Đã không lạ lùng mà còn được xem là bình thường và từ đó ăn sâu vào tiềm thức hình thành nên thói quen xem thường người khác như quan cán bộ xem thường dân chúng.

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tầng lớp di dân vào thành phố đã biến dạng văn hóa ứng xử của người dân thủ đô. Thật ra di dân các tỉnh kéo về Sài Gòn đông hơn Hà Nội vậy mà nó vẫn dung chứa và sống cùng với những con người khốn khổ ấy gây mối tương quan xã hội trên cách hành xử đậm tình người hơn cách mà người dân Hà Nội đã làm.

Người ta còn nhớ câu chuyện cướp hoa của người dân Hà Nội chung quanh Hồ Gươm vào đầu năm nay. Trong khi người dân Sài Gòn hằng năm vẫn tổ chức những chợ hoa khổng lồ mà không hề xảy ra sự đáng tiếc nào thì tại Hà Nội người dân hành xử hoàn toàn khác hẳn. Giáo sư Nguyễn Đăng Hưng chia sẻ điều mà theo ông cốt lõi vấn đề bắt đầu từ sự kiện cải cách ruộng đất:

“Ngay cả ông Tô Hoài cũng đã viết rất nhiều sách về cái cảnh con tố cha vợ tố chồng thời kỳ cải cách ruộng đất. Đây là điều làm suy sụp văn hóa truyền thống. Cái văn hóa dở hơi này nó xuất hiện rất sớm ở miền Bắc và ở miền Nam sau năm 75 cho nên cái bề dày ảnh hưởng văn hóa ở miền Bắc nó nặng nề hơn miền Bắc tệ hơn miền Nam về vấn đề thanh lịch, lễ phéplịch sự. Bằng chứng là ở Sài Gòn này chợ hoa Nguyễn Huệ đã có từ trước năm 75 rồi sau này sau năm 75 mỗi năm đều có chợ hoa. Chợ hoa được dân chúng thưởng lãm trân trọng tron ba ngày tết không có vấn đề gì. Trong khi đó ở Hà Nội có một lần tổ chức chợ hoa, nhập vê một số hoa anh đào của Nhật thì bị người dân Hà thành tới khuân về, chỉ một đêm là không còn cái hoa nào cả.

Đó mới thấy sự tôn trọng thẩm mỹ, tôn trọng thủ công tôn trọng nền văn hóa không được thấm nhuần nữa. Người ta muốn chiếm đoạt, người ta muốn đem về cho mình. Cái văn hóa kiểu ấy nó đã xuất hiện rất lâu tại miền Bắc và còn tác hại cho tới bây giờ.”

Nhà thơ Đỗ Trung Quân đưa ra một ý tưởng lý thú mà ông cho rằng gói gọn trong một câu chuyện có vẻ tiếu lâm nhưng hoàn toàn có thể áp dụng cho xã hội ngày nay khi mà nhà nước muốn đào tạo những tầng lớp thanh niên hoàn toàn tránh xa chuẩn mực của văn hóa ứng xử:

“Tôi chỉ xin tổng kết bằng một câu, có thể rất hài hước nhưng hoàn toàn chính xác. Chúng ta cứ ngẫm nghĩ chậm rãi, từ từ chúng ta sẽ thấy nó như thế nào. Đó là hàng chục năm nay chúng ta mơ ước xây dựng thành công con người mới xã hội chủ nghĩa và khủng khiếp thay chúng ta đã thành công. Một câu nói hài hước có vẻ chỉ là đùa chơi thôi nhưng nó cho thấy toàn bộ câu hỏi của anh, và đó cũng là câu trả lời của tôi thưa anh.”

Dĩ nhiên không phải ai sống tại Hà Nội cũng đều thiếu văn hóa ứng xử hay tại Sài Gòn thì sẽ thành hòn ngọc Viễn Đông nhưng câu nói “con sâu làm rầu nồi canh” vẫn làm cho cả nước xót xa cho một nền văn hóa không đáng bị xem thường như thế.

Nền văn hóa ứng xử thiếu xương sống ấy vẫn đang lan rộng trong từng giai tầng Việt Nam. Nó như căn bệnh hoại thư, không thể chữa lành nếu người bệnh không cảm giác bị đau đớn nơi vết thương trên cơ thể của họ.

Cắt bỏ một ung nhọt là việc làm quá dễ trong khi không cho ung nhọt xuất hiện cần một nỗ lực hàng trăm năm, nhất là ung nhọt của một nền văn hóa còi cọc và chấp vá bởi nhiều nền văn hóa khác.





Tạo bài viết
01/04/2012(Xem: 21463)
Nhà sư Phật giáo Phra Mana đã giúp xây dựng tu viện trong rừng Sunnataram cách đây ba thập kỷ, nhưng khi các trận cháy rừng khủng khiếp nhất lịch sử nước Úc đe dọa hủy diệt tu viện, nhà sư vẫn điềm nhiên chấp nhận sự mất mát bằng nụ cười bình thản
Nhân dịp đầu xuân năm mới Canh Tý, thay mặt các cấp Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Tăng Ni, Cư sĩ Phật tử, Tôi bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đối với sự quan tâm giúp đỡ của các cấp Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đối với các hoạt động Phật sự của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, và gửi lời kính chúc năm mới tới Quý vị Lãnh đạo, cùng toàn thể đồng bào đón Tết cổ truyền dân tộc xuân Canh Tý: An khang, thịnh vượng.
Kính bạch chư tôn Thiền đức Tăng Ni, Kính thưa quý Cư Sỹ, Thiện Nam Tín Nữ, Gia đình Phật tử và Đồng hương, Chúng ta vừa đón Tết Mỹ xong thì Tết Việt lại đến. Trong một ý nghĩa nào đó, chúng ta thấy mình có nhiều duyên may để hưởng được hai ngày Tết trọng đại trong năm ở đất nước này. Chúng ta trân quý và đón mừng trọn vẹn cả hai ngày Tết nói trên. Riêng Tết Việt năm Canh Tý, Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam Thống Nhất Hoa Kỳ xin gởi đến quí liệt vị những tâm nguyện sau đây: