Phần Thứ Tư - Từ Bỏ

19/12/201012:00 SA(Xem: 8020)
Phần Thứ Tư - Từ Bỏ

ÁNH SÁNG Á CHÂU - THE LIGHT OF ASIA
Tác giả: Sir Edwin Arnold - Pháp dịch: L. Sorg - Việt dịch: Đoàn Trung Còn
Phật học Tùng thơ 24, Sài Gòn 1965, In lần nhứt
Bản vi tính, sưu tầm và hiệu đính: Nguyên Định , Mùa Vu-Lan 2006, PL 2550

Phần thứ tư - TỪ BỎ Book the Fourth - Renunciation
Nhưng khi trải đủ ngày đêm,
Thế Tôn thực hiện cái điềm ra đi.
Đền vàng kêu khóc ai bì,
Vua cha rầu rĩ, dân thì đau thương.
Nhưng rồi có sự lạ thường:
Chúng-sanh giải-thoát, Đạo đương phổ truyền.
Những ai nghe Lý diệu huyền,
Trở nên tự tại, được quyền tự do.

***

Màn đêm trải khắp đồng to,
Trời xuân, trăng tỏ, người lo cúng thần (1).
Trên cây xoài đỏ lần lần,
Vô-ưu (2) nương gió, hương phản phức cùng.
Thị thành, làng xóm, ruộng đồng,
Đâu đâu cũng hưởng phước hồng duyên may.
Từ từ, đêm xuống cung nầy,
Bầu trời hương tỏa, sao đầy không gian;
Gió xuân trên đỉnh Tuyết san,
Hiu hiu thổi xuống nghe man mác người.
Hướng đông sau đỉnh núi khơi,
Kìa vầng nguyệt rạng lần hồi vượt lên;
Ánh trăng chiếu khắp bốn bên
Sông Rô-hi-ni và trên núi rừng.
Đồng bằng, sủng vực sáng trưng,
Chiếu trên cung điện đương chừng ngủ say.
Cửa ngoài, lính gác nghiêm bày,
Trống canh đổi hiệp, hô ngay khẩu truyền.
Đêm khuya ai nấy ngủ yên,
Chỉ nghe chó sói hú rền xa xa;
Lại trong mấy cụm vườn hoa,
Nỉ non tiếng dế tấu hòa chẳng ngơi.

***

Trăng lòn đá chạm thông hơi,
Rọi ngay vách phấn, chiếu nơi rền nhà;
Trăng soi thấy nhóm gái ta,
Cảnh như phòng ốc Tiên nga Thiên đàng (3),
Đó là mỹ nữ dịu dàng,
Lọc lừa kỹ lưỡng mới mang vào đền.
Mỗi cô đương lúc nghỉ yên,
Dường như ngọc tốt ở bên đá thường.
Lần hồi nhìn khắp cung đường,
Cô nầy thấy đẹp hơn nàng bên kia.
Càng nhìn càng thấy thích mê,
Cũng như xem ngọc nằm kề với nhau;
Hạt nào cũng chiếu đủ màu,
Khó mà phân biệt hơn nhau những gì!
Các cô cung nữ nằm đây,
Tay chơn nửa kín, nửa bày lộ ra;
Tóc huyền gài thắt dây hoa,
Hoặc buông phủ ót như là sóng xao.
Qua cơn mệt mỏi giỡn nhào,
Bây giờ ngon giấc mộng đào đêm xuân.
Tỷ như chim chóc tập quần,
Trọn ngày ca hát, lần vần yêu nhau;
Mệt rồi lấy cánh phủ đầu,
Sáng ra thì lại mặc dầu ca yêu.
Trên trần, có những đèn treo,
Bình, dây bạc chạm, chế nhiều dầu thơm,
Đèn soi hiệp với trăng dòm,
Các nàng đề đạm nằm gom thấy tường:
Phập phồng mấy bộ ngực dương,
Tay son nắm chặt hoặc trương ra ngoài;
Mặt hồng với cặp mày ngài,
Đôi môi hơ hở, răng ngời như châu;
Mắt thời hai mí nhuyễn nhu,
Lông nheo dài chấm đôi bầu má non.
Cổ tay tròn trịa thon thon,
Chơn đeo lục lạc với lòn thủy tinh;
Cô kia trở giấc cựa mình,
Tức thì reo tiếng lanh tanh ngọt ngào.
Kia kìa nằm đó cô nào,
Cây đờn để sát má đào mỹ nhơn;
Tay măng còn vịn dây đờn,
Như đương gẫy khúc, chập chờn ngủ quên.
Một cô khác nữa nằm bên,
Tay ôm con lộc đã quen hơi nàng;
Thú nầy hiền hậu dễ thương,
Mảng mê ăn những hoa hường nàng trao;
Tớ thầy vào giấc mộng đào,
Hoa còn nửa đóa ở vào tay cô;
Đương khi con lộc kê đầu,
Hoa hường một cánh dính vào mép môi.
Đàng kia hai ả thành đôi,
Kết hoa rồi lại ngủ ngồi bên hoa.
Lại thêm cô khác nữa là,
Xỏ nhiều thứ ngọc cho ra chuỗi chuyền;
Dây hồng một sợi nối liền,
Quanh cườm tay đẹp, ngọc hiền chiếu ra;
Cuối cùng, ngọc bích đó là,
Khắc hình Thần Thánh, mạ qua vàng ròng.
Khi nàng xỏ chuỗi vừa xong,
Buông mình xuống đó, vào trong giấc hoè.
Trong vườn con rạch ro re,
Ru như mỹ nữ đê mê giấc nồng;
Tỷ như hường mới đơm bông,
Chờ khi rựng sáng nở tung ánh trời.
Đó là cung cấm phòng Ngài,
Phía trong là trướng những người đẹp hơn;
Gôn-Ga, Gô-Tá-mi (4) nương,
Hai cô hầu cận cung loan ái tình.
Trướng buông, màu thắm lẫn xanh,
Thêu toàn kim tuyến chận ranh cửa đền.

***

Cửa chiên-đàn chạm khắc tên,
Vào ba bước nữa là bên loan phòng.
Phòng nầy lộng lẫy vô song,
Dưới đông sàng có bệ rồng lụa nhung;
Bước chơn lên đó thung dung,
Như đi trên khảm bằng bông nem (5) đều.
Vách tường gắn ngọc rất nhiều,
Vốn là ngọc điệp Hải triều Tích Lan (6).
Trần nhà bạch ngọc một gian,
Cẩn hồ văn đẹp, dùng toàn bửu châu;
Đỏ, xanh, vàng, tím đủ màu,
Tạo hình sen với chim sâu, chim rừng;
Hoa hoè một cảnh tưng bừng,
Đỉnh bầu vòng nguyệt ở chừng trên cao.
Vách tường, cửa sổ, song rào,
Xen theo kẻ hở, trăng vào, gió vô,
Bìm, lài với các hoa mùa,
Hương theo chiều gió, tỏa lùa phòng trung.
Mặc dầu cảnh đẹp tình trong,
Chẳng chi sánh kịp đôi lòng mến yêu:
Thích Ca Hoàng tử mỹ miều,
Da-Du bạn ngọc đủ chiều đoan trang.

***

Màn loan ngồi tựa bên chàng,
Áo xiêm để hở tuột hàng đôi bên,
Hai tay ôm trán, buồn rên,
Từ từ lụy nhỏ ở trên má hồng.
Ba phen hôn hít tay chồng,
Thưa rằng: "Quân tử đem lòng dạy khuyên",
Ngài rằng: "Bạn có chi phiền?"
Nhưng nàng chẳng đáp, chỉ riêng than thầm.
Cuối cùng nàng mới phát âm:
Thiếp vừa nằm mộng, suy tầm không ra.
Ban đầu vui thích đó là,
Con mang bên dạ nó đà cựa hông;
Tim thiếp đương nhảy nơi lòng,
Hòa cùng nhựa sống tình nồng, phước may.
Nhưng khi vừa chợp mắt nầy,
Thấy ba mộng dữ, lòng đây kinh hoàng:
Một con bò trắng nghinh ngang,
Đôi sừng to lớn ngưu vương đồng bằng.
Ngang đường, bò ấy lướt băng,
Bửu châu giữa trán chiếu lằn như sao.
Như hoàn Căn-thá (7) ánh hào,
Rạng soi Địa phủ khác nào ban trưa.
Từ từ ngang lộ chân đưa,
Ngưu vương đến cửa chẳng chừa nhà ai.
Ngăn bò, không một sức ai,
Trong đền Đế Thích, ứng lời nói to:
"Các ngươi chẳng chận được bò,
Ôi thôi Đô-thị! Vinh hoa dứt lìa."
Chẳng ai cản nổi bò kia,
Thiếp liền kêu khóc, ôm ghì cổ to.
Thiếp đem hết sức cản bò,
Và truyền cửa nẻo tấn cho vững vàng.
Nhưng rồi rống tiếng Ngưu vương,
Lắc đầu nhè nhẹ, thoát ngang tay nầy.
Lật nhào chướng ngại đó đây,
Lướt đi đụng ngã những tay vệ phòng.
Đó là điềm trước vừa xong,
Bốn vì rực rỡ hiện trong điềm nhì:
Mắt chiếu sáng, vẻ phương phi,
Dường như bốn chúa Tu-di ngự thường (8).
Trên trời, rạng tỏ hào quang,
Bay quanh Bốn Vị là hàng Thần Tiên.
Cùng nhau đáp xuống đây liền,
Cửa thành phấp phới ngọn Thiên đế tràng.
Cờ nầy tuột xuống vội vàng
Thay vào một ngọn bảo tràng oai vinh.
Phất phơ, ngọc đỏ chói anh,
Cờ viền dây bạc, chữ linh thêu vào,
Chúng sanh hoan hỉ kính chào,
Gió đông rựng sáng lao xao tung cờ,
Mọi người đọc chữ thiên cơ,
Hoa trời thơm đẹp như mưa túa đầy."

***

Đông cung phán dạy lời nầy:
"Đó nàng thấy được mộng hay điềm lành."
Công nương liền mới thưa trình:
"Rồi em nghe tiếng hãi kinh hô rền:
Thì giờ sắp đến một bên!
Thì giờ sắp đến, chẳng nên lơ là!"
"Kế em trông thấy điềm ba:
Toan rờ quân tử, chỉ là gối không;
Màn loan lạnh ngắt như đồng,
Cẩm bào bỏ đó, ông chồng hà phang?
Vía em thức giấc vội vàng,
Thấy dây ngọc đái của chàng quấn em;
Nó liền hóa rắn cắn em;
Xuyến vòng rơi rớt, lấm lem, tan tành,
Hoa lài kết mái tóc xanh,
Lần lần biến thể mà thành bụi nhơ.
Nệm giường nghiêng ngã xơ rơ,
Trướng đào xài xể, xác xơ thế là!
Bạch ngưu kêu rống xa xa ,
Cờ thêu một bức tỏa ra trước đền.
Lại nghe có tiếng vang rền,
"Thì giờ đã đến, chớ nên chần chờ!"
Tiếng la làm tỉnh giấc mơ,
Những điềm thấy đó triệu cơ thế nào?
Em đây sắp chết hay sao?
Hoặc Chàng bỏ thiếp? Kẻ nào bắt Anh?"
Trông nàng với vẻ hiền lành,
Đạt-Đa bèn nói : "Hãy đành làm vui!
Nỗi buồn thôi hãy lấp vùi,
Nếu nàng để dạ yêu tôi vững bền.
Đành rằng mộng triệu nói trên,
Hẳn là bóng dáng việc bên sau nầy;
Đành rằng Thần Thánh ngôi vì,
Cũng còn rúng động, đổi thay nữa là;
Đành rằng trần thế trải qua,
Một cơn chờ đợi người ta cứu nàn.
Dầu sao nàng hãy chắc an,
Luôn luôn ta mến bạn loan những ngày.
Đã từ nhiều tháng đến nay,
Ta từng nghĩ xét phương hay cứu trần;
Nhằm khi cơ hội một lần,
Việc chi phải vẹn, chắc phần vẹn xong.
Tâm ta quảng đại bao dong,
Với người xa lạ, chạnh lòng xót thương.
Ta đây cũng khổ thường thường,
Mặc dầu khổ não chẳng vương lấy mình.
Huống chi những kẻ thân tình,
Cùng ta chung sống, ta đành bỏ quên ?
Nhứt là bạn ngọc hữu duyên,
Lòng ta khắn khít theo bên với nàng.
Nàng là từ mẫu rõ ràng,
Cùng ta chăn gối mơ màng canh khuya.
Tâm ta vượt biển trời kia,
Đầy tình thương xót người quê kẻ thành.
Như chim câu liệng trời xanh, 
Nhớ thương tổ ấm, dẫu mình bay xa;
Tâm ta cũng trở lại nhà,
Nặng tình cô bạn diệu hòa thanh tao.
Tương lai dầu có thế nào,
Nhớ con bò rống với hào cờ thêu.
Nàng nên biết chắc một điều:
Bao giờ ta cũng mến yêu bạn đời;
Việc ta tìm kiếm hiện thời,
Kiếm cho bá tánh, cho người tình chung.
Nàng nên dập mối sầu nung,
Hai ta chịu khổ, người đồng an vui.
Hôn nàng, cảm tạ bồi hồi,
Cầu nàng được phước về hồi thuở sau;
Hôn ta, nàng phải biết câu :
Tình ta thương chúng, chẳng sâu bằng nàng.
Thôi em nằm nghỉ trên giường,
Ta thì bước xuống, đêm trường thức luôn."

***

Công nương nằm xuống, lụy tuôn,
Ngủ và kêu mớ, thấy luôn điềm rồi.
Lại nghe tiếng thúc liên hồi:
"Thì giờ đã đến! Đến rồi đó chi!"
Đạt-Đa vội ngảnh mặt đi,
Chị Hằng hướng Bắc, sao bầy tấu lia:
"Đây là cảnh tối trời khuya,
Hai đường chọn một: Ngôi kia, Từ nầy,
Hoặc làm Quốc chủ trị vì,
Hoặc Nhà tịch tĩnh ra đi cứu đời."
Gió khuya thầm thỉ bên tai,
Nhắc lời khuyên của các ngài Thần Tiên.
Mảng nhìn tinh tú liên miên;
Chư Thần hầu chực quanh miền Thế Tôn.
Ngài rằng : "Thời khắc tới dồn,
Hãy đi cho kịp, bồn chồn nữa chi?
Bạn ơi đương ngủ ở đây,
Má đào xui khiến hành vi cứu đời.
Đôi ta cần phải tách rời,
Vận ta ghi rõ trong trời lặng yên.
Ngày đêm lần bước tiếp liên,
Nay mình đến đích hiển nhiên đó là.
Chẳng mong kế vị vua cha,
Chẳng ham thống lãnh, can qua phải dùng,
Loan xa chẳng ngự Tây Đông,
Càng nhiều oanh liệt, máu hồng càng tuôn.
Thà rằng lần bước đường truông,
Nằm giường cát bụi, ở luôn ruộng đồng;
Bạn ta nhơn vật nghèo cùng,
Áo quần thô xấu, ăn dùng đồ xin,
Khi thì động tối lần vin,
Có khi bụi rậm gót in trong ngoài.
Quyết làm như vậy chẳng sai,
Vì ta nghe rõ tiếng đời kêu than;
Chạnh lòng bi xót thế gian,
Xả thân nầy đề cứu an hồng trần.
Chư thiên lớn nhỏ xa gần,
Vị nào quyền thế, trọn phần Từ Bi?
Có ai thấy được chư vì?
Những người thờ phụng được chi hưởng nhờ?
Ích chi cho kẻ nguyện thờ?
Ích chi cơm bánh, dầu bơ nạp thần?
Ích chi niệm chú có vần,
Tế sinh vật, cất đền thần nguy nga?
Nuôi chi thầy cúng vậy mà?
Xi-Hoa, Tỳ-Nữu, Xu-rà (9) cứu ai ?
Kệ kinh tụng đọc hôm mai,
Chỉ lời sợ sệt với lời a dua.
Cứ theo phép đó mà hùa,
Ai người có thể đuổi đùa Khổ Sanh?
Khổ biệt ly, khổ ái tình,
Khổ vì Bệnh rét thân hình run en,
Khổ chết thảm, khổ đọa hèn,
Sanh đi sanh lại bao phen khổ sầu!
Nhiều dục vọng, lắm buồn rầu,
Bạn nào thoát khỏi vực sâu khổ phiền?
Nữ nhơn chay lạc cữ kiêng,
Những ai đắc Đạo, tên biên mấy người?
Những cô ca kệ chẳng lười,
Có ai gặt hái quả tươi, hạt lành?
Cô nào cúng sữa trắng tinh,
Tuôn-xi lá quý kính thành chưng ra, 
Đến khi nở nhụy khai hoa,
Thử xem có khỏi kêu la khóc ròng?
Thiên Thần thiện, ác khác dòng,
Thảy đều yếu sức, không mong thi hành;
Tuy thương xót, lại chẳng bênh,
Cũng như người thế, chuyển sanh, đổi dời.
Kìa Kinh điển dạy phải lời,
Kiếp sanh phát khởi từ nơi thấp cùng:
Hết nguyên tử tới vi trùng,
Loài sâu, loài rắn, cá cùng chim bay,
Thú, người, quỉ dữ, thần ngay,
Lần lên Thiên thượng, đến Vì tuyệt cao.
Rồi đành lui bước chớ sao,
Cát bùn, nguyên tử trở vào như xưa.
Những loài sanh sống sớm trưa,
Từng làm quyến thuộc thích ưa với mình.
Độ người dứt cuộc tử sinh,
Thế gian tỏ ngộ, vô minh vén màn;
Hết lòng lo sợ bất an,
Bỏ đi ích kỷ, bạo tàn hết len,
Ai người cứu thế một phen,
Ắt gồm phương tiện, chúng bèn qui y!
Tưởng thời tiền sử xa đây,
Mùa đông gió lạnh phân thây bao người!
Bỗng đâu có kẻ khéo bươi,
Từ nơi toại thạch mà khơi lửa hồng.
Người xưa săn thịt ăn dùng,
Cũng như lang cẩu chạy dông bắt mồi;
Có người gieo hạt trên đồi,
Bắt đầu có lúa lần hồi nuôi nhau.
Người xưa ra dấu u au,
Về sau chế đặt tiếng, câu sách bài,
Có ai tọa hưởng cuộc đời,
Mà không nhờ ở công người phát minh?
Khen người tầm tỏi, đấu tranh,
Đem lòng bác ái quên mình, làm nhân!
Như ai quyền thế ở trần,
Giàu to, mạnh khoẻ, định phần làm vua;
Như ai chưa tới già nua,
Trẻ trung , hạnh phúc, đương mùa ái ân;
Như ai da mặt chẳng nhăn,
Hưởng đầy khoái lạc, duyên phần cõi ni,
Mặc tình chọn lựa tùy nghi,
Như ta đây vậy, không chi, thiếu, buồn,
Chẳng qua thấy kẻ lệ tuôn,
Chạnh lòng thương xót, khổ luôn tới mình!
Người như vậy, đủ sức lành,
Của đem thí hết, vì lòng thương dân.
Kế người xả bỏ tấm thân,
Suy cầu Chơn lý, kéo phăng bí huyền.
Người đem ý chí cần chuyên,
Tìm nơi Địa ngục, cảnh Tiên, cõi người,
Sau cùng, màn kín vén khơi,
Con đường mở trống, mười mươi vẹn tròn.
Đáng công thí xả nước non,
Làm Thầy thắng phục hoàn toàn Tử-Sanh.
Việc nầy ta sắp thi hành,
Ta đành bỏ Nước, vì tình Nước, Dân,
Tâm ta thông cảm người trần,
Hôn nay ta quyết xả thân cứu đời.
Ớ sao nhấp nhánh bên trời!
Ta ra đi, thuận lời mời các ngươi.
Nầy đất thảm! vì mọi người ,
Ta đành bỏ cả: vui cười, tuổi xanh,
Ngôi vàng, ngày đẹp, đêm thanh,
Với nàng Công Chúa dứt tình khó thay!
Cứu em, cứu cả cõi nầy,
Cứu luôn con trẻ chuyển lay dạ nàng;
Nay còn cương quyết dễ dàng,
Đến ngày bồng ẵm, lỡ làng chí ta,
Vợ, con, thân phụ, bá gia!
Hãy dằn sầu não cho qua một thời,
Rồi đây Ánh sáng bựt ngời,
Pháp ta sẽ dạy người đời, chúng sanh.
Hôm nay ta quyết cất mình, 
Chừng nào trở lại, tất thành công tu."

***

Trên chân Công chúa, cọ đầu,
Lặng nhìn mặt vợ, cùng nhau giã từ,
Quanh giường chân bước từ từ,
Hai tay chắp lại, kính như bàn thờ.
Ngài rằng :"Nệm ấm chăn tơ,
Trượng phu thôi chẳng bao giờ nằm đây."
Ba lần Ngài cất bước đi,
Ba lần trở lại, ấy vì Da-Du.
Kế Ngài kéo áo lên đầu,
Lui ra, vén bước trướng châu phía ngoài. 
Ở đây thiêm thiếp giấc dài,
Gôn-Đa, Gô-Tá là hai cận hầu,
Kế là mỹ nữ nhiều cô,
Nằm như những cánh sen đâu trên tòa.
Ngài rằng : "Nét ngọc mặn mà,
Khổ tâm ta lắm vì xa các nàng;
Ví bằng chẳng tách nẻo đường,
 Cái già, cái chết, sẽ vương chúng mình.
Các cô đương ngủ đã đành,
Cũng như người thác, có hành động chi.
Kìa hoa hường nọ chết đi,
Mùi thơm, sắc đẹp còn gì ở đâu?
Tỷ như đèn thắp hết dầu, 
Ánh hồng tia sáng bay đâu mất rồi?
Đêm ôi! kéo mắt bịt môi,
Đừng cho ai khóc, đặng tôi lên đường!
Nhờ vào các bạn mỹ nương,
Đời ta đã được thường thường sướng vui.
Lòng ta chạnh tưởng bồi hồi:
Đó đây như đám cây đồi đứng chung;
Mùa xuân, sanh nẩy mạnh hùng,
Sang đông tàn tạ, sống cùng xuân sau;
Hoặc khi rìu búa chém nhàu,
Cây nào cũng ngã, còn đâu lâm tòng?
Cảnh tình ấy, ta chẳng mong,
Vì không nỡ thấy những dòng lệ rơi.
Giã từ các bạn nữ ơi!
Đời đương xuân đẹp, ta thời hy sinh.
Đi tầm giải thoát, Quang minh" ;
Đông cung nhẹ bước, lách mình trong đêm.

***

Ngàn sao yêu thích nhìn xem,
Gió khuya hôn vạt áo xiêm của Ngài;
Kiểng hoa ngự uyển đua khai,
Tỏa mùi thơm phức tận nơi mũi rồng.
Trên mặt đất, khắp núi đồng,
Từ non Hy-Mã tới vùng Ấn Dương,
Xảy ra rúng động bất thường,
Tâm hồn Đại địa như dường cầu mong,
Chư kinh thuật tích Thế hùng,
Chép rằng thiên nhạc trổi cung ngọt ngào.
Tiên Thần chen chúc lao xao,
Đường đêm tăm tối, ánh hào sáng trong,
Bấy giờ trong chốn hư không,
Tấm tình hỷ lạc cảm thông đầy trời.
Thiên vương Bốn vị quyền oai, 
Từ miền Thượng giới giáng nơi cửa đền;
Thần binh, thần tướng hầu bên,
Can qua bằng ngọc, cung tên bạc vàng;
Chắp tay ngó sững vị Hoàng,
Ngài đương đươm lệ nhìn hàng sao giăng;
Miệng môi ngậm lại chẳng rằng,
Chương trình Bác-ái phải phăng thế nào?
Bước vào đêm tối, kêu gào:
"Xa-Nặc! thắng Càn-Trắc (10) vào cho ta ! "
Xa phu nhè nhẹ ló ra,
Tâu rằng: Hoàng tử dạy qua việc gì?
Trời khuya đường lối đó đây,
Ngựa làm sao chở tớ thầy được cho?
Ngài rằng: "Đừng nói tiếng to,
Mau đem ngựa đến, kẻo lo trễ giờ.
Đền vàng là ngục giam thưa,
Muốn tìm chơn lý, phải chừa hoàng cung.
Nay ta quyết định lướt xông,
Kiếm cho được Đạo để dùng cứu nhơn."
Chàng Xa-Nặc tỏ thiệt hơn:
"Ngày xưa các vị thiên văn đã truyền:
Con trai Tịnh Phạn vua hiền,
Về sau thống lãnh, cầm quyền chư vương.
Nay sao Ngài lại lên đường,
Bỏ lìa trần thế, giàu sang, quyền hành?
Tại sao ôm bát quẩn quanh,
Vào đồng cát cháy, bỏ thành thị vui ? "
Ngài rằng: "Chỉ muốn vậy thôi,
Ta nào có thích chi ngôi trị vì.
Nước ta là Cõi Cực kỳ,
Hơn chư quốc thổ đổi thay, chết, già.
"Hãy đem Càn-Trắc cho ta."
Xa phu lại nói thiết tha mấy lời:
"Hãy nên nghĩ tới Cha Ngài,
Đức vua sẽ khổ vì rời Đông cung;
Cũng nên tưởng nghĩa vợ chồng,
Công nương chỉ biết cậy trông nơi Ngài.
Nay đành lìa bỏ cả hai,
Cha già, vợ yếu, lấy ai đỡ đần?"
Đạt-Đa giải đáp thiệt hơn:
"Nếu ai yêu vật mình cần phải theo,
Đặng riêng hưởng thú cho nhiều,
Đó là yêu quấy mà đeo khổ sầu.
Thương cha, mến vợ rất sâu,
Còn hơn yêu chỗ vui cầu của ta;
Nhưng nay đành phải lìa xa,
Tầm phương cứu vợ, cứu cha, cứu đời.
Mau mau dắt ngựa đến nơi."
Tức thì Xa Nặc vâng lời đi mau.
Buồn rầu bước tới nơi tàu,
Vói lên máng cỏ mà thâu vật thường:
Hàm thiếc bạc, bộ dây cương,
Có thêm xà tích, dây ràng ức cu.
Siết dây, móc khóa tiếp nhau,
Đem con Càn-Trắc buộc đầu vào khoen.
Chải rồi, tra bộ đồ quen,
Vuốt ve lông mịn, tuyết ghen ánh ngời!
Nhung vuông trải đắp ngựa tài,
Phủ thêm chiếc nệm, yên thời để trên, 
Dây chằng nhận ngọc quấn bên,
Buộc từ hông, bụng lần lên mũi, đầu,
Bàn đạp vàng chạm thả sâu,
Cuối cùng phủ lưới, ngọc châu lòng thòng.
Trang hoàng, tuấn mã vừa xong, 
Dắt ra đến cửa, Đông cung sẵn chờ.
Thấy gia chủ, ngựa mừng ưa,
Hý vui lớn tiếng, mũi vừa phồng lên.
Trong Kinh có dạy cũng nên :
"Tiếng con Càn-Trắc hý rền trong đêm,
Ngựa chòi móng sắt dội thêm,
Nhưng mà ai nấy ngủ êm như thường;
Chư Thiên phép lạ khó lường,
Ngăn ngừa tiếng dội, không phương lọt ngoài."

***

Gục đầu con ngựa hùng oai.
Đạt-Đa nựng cổ láng ngời, phán qua :
Nầy Bạch mã! đừng hý la,
Hãy đưa ta đến nơi xa ngàn trùng;
Đêm nay ta phải thẳng xông,
Quyết tìm chơn lý, thành công mới đành.
Nầy tuấn mã! hãy liệt oanh,
Trước ngàn gươm nhọn, chớ sanh ngại ngần;
Tường cao, hào hố đón ngăn,
Cũng đừng sợ sệt, cứ phăng lướt đường,
Thúc hông, hô chạy, buông cương,
 Ngươi nên vượt lẹ cũng dường gió giông;
Chạy mau như lửa cháy bùng,
Tớ nên đem hết lòng trung giúp thầy.
Tức là ngươi có công dày,
Cùng ta cứu thoát cõi nầy cho xong.
Chẳng riêng nhơn loại nầy không,
Ta đi là để giúp trong các loài;
Mặc dầu chúng chẳng nói lời,
Kém bề trí huệ, nhưng hoài đớn đau.
Vậy nay ngươi hãy mau mau,
 Mạnh hùng chở chủ mà thâu đường trường.

***

Thót lên yên rất nhẹ nhàng, 
Vuốt ve lông gáy, ngựa giương cất mình.
Dưới móng sắt, sỏi nhánh anh,
Cái hàm thiết động, âm thinh khua rền.
Không ai nghe được tiếng trên,
Thiên Thần Xu-đá (11) theo bên ém liền.
Trong Kinh lại cũng có biên:
Đương khi người, ngựa đến miền cửa trong,
Dạ xoa lót vải lạ lùng,
Gót chơn ngựa đạp mà không tiếng gì.
Đại môn bước tới một khi,
Cửa nầy ba lớp sắt dày tiếp liên.
Trăm người khó mở ra liền, 
Êm đềm cửa chánh tự nhiên vẹt rồi.
Bình thường tiếng dội xa xôi,
Chốt to xiềng nặng, nay thôi chẳng rền.
Hai giàn cửa kế như trên,
Ngựa Đông cung tới, tự ên mở chờ.
Trên đường êm lặng như tờ,
Quân canh tinh nhuệ nằm đờ dọc ngang ;
Bỏ rơi kiếm, thuẫn, cung, thương,
Có luồng gió thổi mê man lính tuần.
Thừa cơ họ ngủ quây quần,
Đông cung cỡi ngựa phi thân khỏi thành.

***

Sao mai xuống mí trời xanh,
Rạng đông gió mát thổi quanh địa cầu;
A-nô-ma(12) sóng lau chau,
Sông nầy biên giới địa đầu quốc gia.
Gò cương, nhảy xuống cỏ hoa,
Ngài ôm Bạch mã hôn xoa trán đầu.
Phán cùng Xa-Nặc như ru:
"Công người xứng đáng, sẽ thâu phước lành;
Phước nầy phổ khắp chúng sanh,
Ta yêu mến mãi tấc thành của người,
Vậy ngươi dắt ngựa phản hồi,
Mão châu, áo ngự, đây thôi chẳng cần;
Dây ngọc đái, chiếc gươm thần,
Tóc dài đậm đuộc, ta lần cắt xong;
Hãy đem về tận trào trung,
Dâng lên Chúa thượng, cúc cung tỏ bày:
Vua cha đừng nhớ lo chi,
Chừng ta về Nước, uy nghi đến mười,
Đạo mầu sẽ được sáng tươi,
Do nhờ tu ẩn, chẳng lười đấu tranh.
Tâu dùm với đức vua lành;
Ta thâu thế giới, nếu thành Đạo cao,
Vì là công trạng lớn lao,
Lại vì từ ái gồm bao vật người!
Chỉ người hy vọng ở người,
Không ai chịu khó tìm tòi như ta,
Bỏ lìa trần thế chăng là,
Để mà cứu độ cả và chúng-sanh.

Chú thích
(1) Vào khoảng tháng ba dương-lịch, tức nhằm đêm mồng tám tháng hai âm-lịch, ngày sanh nhựt đức Rama.
(2) Vô-ưu (Phạn : Asôka), cây dùng để dâng lên đức Shiva.
(3) Những cung nữ ấy cũng như các tiên nữthiên đường của đức Đế Thích (Indra).
(4) Gôn-Ga (Gunga), Gô-tá-mi (Gotsani), hai cung phi kế tiếp Du-đà-la, vợ chánh.
(5) Nem, tiếng Pháp: Nim
(6) Tích-lan (Ceylan): Tiếng xưa là Lăng-già (Lanka) hiện nay là một quốc gia độc lập, đảo ở phía Nam Ấn-độ; tên mới là Sri Lanka.
(7) Căn-thá (Kantha): Viên ngọc mà Rồng lớn giữ. Rồng nầy ở phía dưới mặt đất.
(8) Tứ Đại Thiên-vương cai-trị 4 cõi trời, ở lưng chừng núi Tu -Di.
(9) Xi-Hoa ( Shiva), Tỳ-Nữu (Vichnou), Xu-rà (Sourya) là những Thiên Thần đạo Bà-la-môn.
(10) Càn (Kiền)-trắc (Kantaka) là một con ngựa hay nhất triều vua Tịnh-Phạn.
(11) Xu-đá (Soudhas): Trong sạch. Tiếng Xu-Đá dùng để gọi giai cấp cao sang, hoặc giống người A-ry-an.
(12) A-nô-ma (Anoma): Con sông làm ranh giới miền trên của nước vua Tịnh Phạn.

But when the days were numbered, then befell
The parting of our Lord -- which was to be --
Whereby came wailing in the Golden Home,
Woe to the King and sorrow o'er the land,
But for all flesh deliverance, and that Law
Which -- whoso hears -- the same shall make him free.
Softly the Indian night sinks on the plains
At full moon in the month of Chaitra Shud,
When mangoes redden and the asôka buds
Sweeten the breeze, and Rama's birthday comes,
And all the fields are glad and all the towns.
Softly that night fell over Vishramvan,
Fragrant with blooms and jewelled thick with stars,
And cool with mountain airs sighing adown
From snow-flats on Himâla high-outspread;
For the moon swung above the eastern peaks,
Climbing the spangled vault, and lighting clear
Rohini's ripples and the hills and plains,
And all the sleeping land, and near at hand
Silvering those roof-tops of the pleasure-house,
Where nothing stirred nor sign of watching was,
Save at the outer gates, whose warders cried
Mudra, the watchword, and the countersign
Angana, and the watch-drums beat a round;
Whereat the earth lay still, except for call
Of prowling jackals, and the ceaseless trill
Of crickets on the garden grounds.

Within --
Where the moon glittered through the lace-worked stone,
Lighting the walls of pearl-shell and the floors
Paved with veined marble -- softly fell her beams
On such rare company of Indian girls,
It seemed some chamber sweet in Paradise
Where Devîs rested. All the chosen ones.
Of Prince Siddârtha's pleasure-home were there,
The brightest and most faithful of the Court,
Each form so lovely in the peace of sleep,
That you had said "This is the pearl of all!"
Save that beside her or beyond her lay
Fairer and fairer, till the pleasured gaze
Roamed o'er that feast of beauty as it roams
From gem to gem in some great goldsmith-work,
Caught by each color till the next is seen.
With careless grace they lay, their soft brown limbs
Part hidden, part revealed; their glossy hair
Bound back with gold or flowers, or flowing loose
In black waves down the shapely nape and neck.
Lulled into pleasant dreams by happy toils,
They slept, no wearier than jewelled birds


Which sing and love all day, then under wing
Fold head till morn bids sing and love again.

Lamps of chased silver swinging from the roof
In silver chains, and fed with perfumed oils,
Made with the moonbeams tender lights and shades,
Whereby were seen the perfect lines of grace,
The bosom's placid heave, the soft stained palms
Drooping or clasped, the faces fair and dark,
The great arched brows, the parted lips, the teeth
Like pearls a merchant picks to make a string,
The satin-lidded eyes, with lashes dropped
Sweeping the delicate cheeks, the rounded wrists,
The smooth small feet with bells and bangles decked,
Tinkling low music where some sleeper moved,
Breaking her smiling dream of some new dance
Praised by the Prince, some magic ring to find,
Some fairy love-gift. Here one lay full-length,
Her vina by her cheek, and in its strings
The little fingers still all interlaced
As when the last notes of her light song played
Those radiant eyes to sleep and sealed her own.

Another slumbered folding in her arms
A desert-antelope, its slender head
Buried with back-sloped horns between her breasts
Soft nestling; it was eating -- when both drowsed --
Red roses, and her loosening hand still held
A rose half-mumbled, while a rose-leaf curled
Between the deer's lips. Here two friends had dozed
Together, weaving môgra-buds, which bound
Their sister-sweetness in a starry chain,
Linking them limb to limb and heart to heart,
One pillowed on the blossoms, one on her.
Another, ere she slept, was stringing stones
To make a necklet -- agate, onyx, sard,
Coral, and moonstone -- round her wrist it gleamed
A coil of splendid color, while she held,
Unthreaded yet, the bead to close it up
Green turkis, carved with golden gods and scripts.
Lulled by the cadence of the garden stream,
Thus lay they on the clustered carpets, each
A girlish rose with shut leaves, waiting dawn
To open and make daylight beautiful.
This was the antechamber of the Prince;
But at the purdah's fringe the sweetest slept --
Gunga and Gotami -- chief ministers
In that still house of love.

The purdah hung,
Crimson and blue, with broidered threads of gold,
Across a portal carved in sandal-wood,
Whence by three steps the way was to the bower
Of inmost splendor, and the marriage-couch
Set on a dais soft with silver cloths,
Where the foot fell as though it trod on piles
Of neem-blooms. All the walls were plates of pearl,
Cut shapely from the shells of Lanka's wave;
And o'er the alabaster roof there ran
Rich inlayings of lotus and of bird,
Wrought in skilled work of lazulite and jade,
Jacynth and jasper; woven round the dome,
And down the sides, and all about the frames
Wherein were set the fretted lattices,
Through which there breathed, with moonlight and cool airs,
Scents from the shell-flowers and the jasmine sprays;
Not bringing thither grace or tenderness
Sweeter than shed from those fair presences
Within the place -- the beauteous Sâkya Prince,
And hers, the stately, bright Yasôdhara. 

Half risen from her soft nest at his side,
The chuddah fallen to her waist, her brow
Laid in both palms, the lovely Princess leaned
With heaving bosom and fast falling tears.
Thrice with her lips she touched Siddârtha's hand,
And at the third kiss moaned, "Awake, my Lord! 
Give me the comfort of thy speech!" Then he --
"What is it with thee, O my life?" but still
She moaned anew before the words would come;
Then spake, "Alas, my Prince! I sank to sleep
Most happy, for the babe I bear of thee
Quickened this eve, and at my heart there beat
That double pulse of life and joy and love
Whose happy music lulled me, but -- aho! --
In slumber I beheld three sights of dread,
With thought whereof my heart is throbbing yet.
I saw a white bull with wide branching horns,
A lord of pastures, pacing through the streets,
Bearing upon his front a gem which shone
As if some star had dropped to glitter there,
Or like the kantha-stone the great Snake keeps
To make bright daylight underneath the earth.

***

Slow through the streets towards the gates he paced,
And none could stay him, though there came a voice
From Indra's temple, 'If ye stay him not,
The glory of the city goeth forth.'
Yet none could stay him. Then I wept aloud,
And locked my arms about his neck, and strove,
And bade them bar the gates; but that ox-king
Bellowed, and, lightly tossing free his crest,
Broke from my clasp, and bursting through the bars,
Trampled the warders down and passed away.
The next strange dream was this: Four Presences
Splendid, with shining eyes, so beautiful
They seemed the Regents of the Earth who dwell
On Mount Sumeru, lighting from the sky
With retinue of countless heavenly ones,
Swift swept unto our city, where I saw
The golden flag of Indra on the gate
Flutter and fall; and lo! there rose instead
A glorious banner, all the folds whereof
Rippled with flashing fire of rubies sewn
Thick on the silver threads, the rays wherefrom
Set forth new words and weighty sentences
Whose message made all living creatures glad;
And from the east the wind of sunrise blew
With tender waft, opening those jewelled scrolls
So that all flesh might read; and wondrous blooms
Plucked in what clime I know not -- fell in showers,
Colored as none are colored in our groves."

Then spake the Prince: "All this, my Lotus-flower!
Was good to see."
"Ay, Lord," the Princess said,
Save that it ended with a voice of fear
Crying, 'The time is nigh! the time is nigh!'
Thereat the third dream came; for when I sought
Thy side, sweet Lord! ah, on our bed there lay
An unpressed pillow and an empty robe --
Nothing of thee but those! -- nothing of thee,
Who art my life and light, my king, my world!
And sleeping still I rose, and sleeping saw
Thy belt of pearls, tied here below my breasts,
Change to a stinging snake; my ankle-rings
Fall off, my golden bangles part and fall;
The jasmines in my hair wither to dust;
While this our bridal-couch sank to the ground,
And something rent the crimson purdah down;
Then far away I heard the white bull low,
And far away the embroidered banner flap,
And once again that cry, 'The time is come!'
But with that cry -- which shakes my spirit still
I woke! O Prince! what may such visions mean
Except I die, or -- worse than any death --
Thou shouldst forsake me or be taken?" 

***

Sweet
As the last smile of sunset was the look
Siddârtha bent upon his weeping wife.
"Comfort thee, dear!" he said, "if comfort lives 
In changeless love; for though thy dreams may be
Shadows of things to come, and though the gods
Are shaken in their seats, and though the world
Stands nigh, perchance, to know some way of help,
Yet, whatsoever fall to thee and me,
Be sure I loved and love Yasôdhara.
Thou knowest how I muse these many moons, 
Seeking to save the sad earth I have seen; 
And when the time comes, that which will be will. 
But if my soul yearns sore for souls unknown, 
And if I grieve for griefs which are not mine, 
Judge how my high-winged thoughts must hover here 
O'er all these lives that share and sweeten mine 
So dear! and thine the dearest, gentlest, best, 
And nearest. Ah, thou mother of my babe! 

Whose body mixed with mine for this fair hope,
When most my spirit wanders, ranging round
The lands and seas -- as full of ruth for men
As the far-flying dove is full of ruth
For her twin nestlings -- ever it has come
Home with glad wing and passionate plumes to thee,
Who art the sweetness of my kind best seen,
The utmost of their good, the tenderest
Of all their tenderness, mine most of all.
Therefore, whatever after this betide,
Bethink thee of that lordly bull which lowed,
That jewelled banner in thy dream which waved
Its folds departing, and of this be sure,
Always I loved and always love thee well,
And what I sought for all sought most for thee.
But thou, take comfort; and, if sorrow falls,
Take comfort still in deeming there may be
A way of peace on earth by woes of ours;
And have with this embrace what faithful love
Can think of thanks or frame for benison --
Too little, seeing love's strong self is weak --
Yet kiss me on the mouth, and drink these words
From heart to heart therewith, that thou mayst know --
What others will not -- that I loved thee most
Because I loved so well all living souls.
Now, Princess! rest, for I will rise and watch." 

***

Then in her tears she slept, but sleeping sighed --
As if that vision passed again -- "The time!
The time is come!" Where at Siddârtha turned,
And, lo! the moon shone by the Crab the stars
In that same silver order long foretold
Stood ranged to say, "This is the night choose thou
The way of greatness or the way of good:
To reign a King of kings, or wander lone,
Crownless and homeless, that the world be helped."
Moreover, with the whispers of the gloom
Came to his ears again that warning song,
As when the Devas spoke upon the wind:
And surely Gods were round about the place
Watching our Lord, who watched the shining stars.

"I will depart," he spake; "the hour is come!
Thy tender lips, dear sleeper, summon me
To that which saves the earth but sunders us;
And in the silence of yon sky I read
My fated message flashing. Unto this
Came I, and unto this all nights and days
Have led me; for I will not have that crown
Which may be mine: I lay aside those realms
Which wait the gleaming of my naked sword:
My chariot shall not roll with bloody wheels
From victory to victory, till earth
Wears the red record of my name. I choose
To tread its paths with patient, stainless feet,
Making its dust my bed, its loneliest wastes
My dwelling, and its meanest things my mates:
Clad in no prouder garb than outcasts wear,
Fed with no meats save what the charitable
Give of their will, sheltered by no more pomp
Than the dim cave lends or the jungle-bush.

This will I do because the woful cry
Of life and all flesh living cometh up
Into my ears, and all my soul is full
Of pity for the sickness of this world;
Which I will heal, if healing may be found
By uttermost renouncing and strong strife.
For which of all the great and lesser Gods
Have power or pity? Who hath seen them -- who?
What have they wrought to help their worshippers?
How hath it steaded man to pray, and pay
Tithes of the corn and oil, to chant the charms,
To slay the shrieking sacrifice, to rear
The stately fane, to feed the priests, and call
On Vishnu, Shiva, Surya, who save
None -- not the worthiest -- from the griefs that teach
Those litanies of flattery and fear
Ascending day by day, like wasted smoke?
Hath any of my brothers 'scaped thereby
The aches of life, the stings of love and loss,
The fiery fever and the ague-shake,
The slow, dull sinking into withered age,
The horrible dark death -- and what beyond
Waits -- till the whirling wheel comes up again,
And new lives bring new sorrows to be borne,
New generations for the new desires
Which have their end in the old mockeries?
Hath any of my tender sisters found
Fruit of the fast or harvest of the hymn,
Or bought one pang the less at bearing-time
For white curds offered and trim tulsi-leaves?
Nay; it may be some of the Gods are good
And evil some, but all in action weak;
Both pitiful and pitiless, and both --
As men are -- bound upon this wheel of change,
Knowing the former and the after lives.

For so our scriptures truly seem to teach,
That -- once, and wheresoe'er, and whence begun --
Life runs its rounds of living, climbing up 
From mote, and gnat, and worm, reptile, and fish,
Bird and shagged beast, man, demon, deva, God,
To clod and mote again; so are we kin
To all that is; and thus, if one might save
Man from his curse, the whole wide world should share
The lightened horror of this ignorance
Whose shadow is chill fear, and cruelty
Its bitter pastime. Yea, if one might save
And means must be! There must be refuge! Men
Perished in winter-winds till one smote fire
From flint-stones coldly hiding what they held,
The red spark treasured from the kindling sun.
They gorged on flesh like wolves, till one sowed corn,
Which grew a weed, yet makes the life of man;
They mowed and babbled till some tongue struck speech,
And patient fingers framed the lettered sound.
What good gift have my brothers, but it came
From search and strife and loving sacrifice?
If one, then, being great and fortunate,
Rich, dowered with health and ease, from birth designed
To rule -- if he would rule -- a King of kings

If one, not tired with life's long day but glad
I' the freshness of its morning, one not cloyed
With love's delicious feasts, but hungry still;
If one not worn and wrinkled, sadly sage,
But joyous in the glory and the grace
That mix with evils here, and free to choose
Earth's loveliest at his will: one even as I,
Who ache not, lack not, grieve not, save with griefs
Which are not mine, except as I am man;
If such a one, having so much to give,
Gave all, laying it down for love of men,
And thenceforth spent himself to search for truth,
Wringing the secret of deliverance forth,
Whether it lurk in hells or hide in heavens.
Or hover, unrevealed, nigh unto all:
Surely at last, far off, sometime, somewhere,
The veil would lift for his deep-searching eyes,
The road would open for his painful feet,
That should be won for which he lost the world,
And Death might find him conqueror of death.

This will I do, who have a realm to lose
Because I love my realm, because my heart
Beats with each throb of all the hearts that ache,
Known and unknown, these that are mine and those
Which shall be mine, a thousand million more
Saved by this sacrifice I offer now.
Oh, summoning stars! I come! Oh, mournful earth!
For thee and thine I lay aside my youth,
My throne, my joys, my golden days, my nights,
My happy palace -- and thine arms, sweet Queen!
Harder to put aside than all the rest!
Yet thee, too, I shall save, saving this earth;
And that which stirs within thy tender womb,
My child, the hidden blossom of our loves,
Whom if I wait to bless my mind will fail.
Wife! child! father! and people! ye must share
A little while the anguish of this hour
That light may break and all flesh learn the Law.
Now am I fixed, and now I will depart,
Never to come again till what I seek
Be found -- if fervent search and strife avail."

***

So with his brow he touched her feet, and bent 
The farewell of fond eyes, unutterable, 
Upon her sleeping face, still wet with tears; 
And thrice around the bed in reverence, 
As though it were an altar, softly stepped 
With clasped hands laid upon his beating heart, 
"For never," spake he, "lie I there again!" 
And thrice he made to go, but thrice came back, 
So strong her beauty was, so large his love: 
Then, o'er his head drawing his cloth, he turned 
And raised the purdah's edge:
There drooped, close-hushed,
In such sealed sleep as water-lilies know,
The lovely garden of his Indian girls;
That twin dark-petalled lotus-buds of all
Gunga and Gotami -- on either side,
And those, their silk-leaved sisterhood, beyond.
Pleasant ye are to me, sweet friends!" he said,
And dear to leave; yet if I leave ye not
What else will come to all of us save eld
Without assuage and death without avail?
Lo! as ye lie asleep so must ye lie
A-dead; and when the rose dies where are gone
Its scent and splendor? when the lamp is drained
Whither is fled the flame? Press heavy, Night!
Upon their down-dropped lids and seal their lips,
That no tear stay me and no faithful voice.

For all the brighter that these made my life,
The bitterer it is that they and I,
And all, should live as trees do -- so much spring,
Such and such rains and frosts, such winter-times,
And then dead leaves, with maybe spring again,
Or axe-stroke at the root. This will not I,
Whose life here was a God's! -- this would not I,
Though all my days were godlike, while men moan
Under their darkness. Therefore farewell, friends!
While life is good to give, I give, and go
To seek deliverance and that unknown Light!"

***

Then, lightly treading where those sleepers lay,
Into the night Siddartha passed: its eyes,
The watchful stars, looked love on him: its breath,
The wandering wind, kissed his robe's fluttered fringe
The garden-blossoms, folded for the dawn,
Opened their velvet hearts to waft him scents
From pink and purple censers: o'er the land,
From Himalaya unto the Indian Sea,
A tremor spread, as if earth's soul beneath
Stirred with an unknown hope; and holy books
Which tell the story of our Lord -- say, too,
That rich celestial musics thrilled the air
From hosts on hosts of shining ones, who thronged
Eastward and westward, making bright the night --
Northward and southward, making glad the ground.
Also those four dread Regents of the Earth,
Descending at the doorway, two by two, --
With their bright legions of Invisibles
In arms of sapphire, silver, gold, and pearl --
Watched with joined hands the Indian Prince, who stood,
His tearful eyes raised to the stars, and lips 
Close-set with purpose of prodigious love.

Then strode he forth into the gloom and cried, 
"Channa, awake! and bring out Kantaka!"
"What would my Lord?" the charioteer replied --
Slow-rising from his place beside the gate --
To ride at night when all the ways are dark?" 
"Speak low," Siddârtha said, "and bring my horse, 
For now the hour is come when I should quit 
This golden prison where my heart lives caged 
To find the truth; which henceforth I will seek, 
For all men's sake, until the truth be found." 
"Alas! dear Prince," answered the charioteer,
"Spake then for nought those wise and holy men
Who cast the stars and bade us wait the time
When King Suddhôdana's great son should rule
Realms upon realms, and be a Lord of lords?
Wilt thou ride hence and let the rich world slip
Out of thy grasp, to bold a beggar's bowl?
Wilt thou go forth into the friendless waste
That hast this Paradise of pleasures here?" 

The Prince made answer, "Unto this I came, 
And not for thrones: the kingdom that I crave 
Is more than many realms -- and all things pass 
To change and death. Bring me forth Kantaka!" 
"Most honored," spake again the charioteer,
Bethink thee of my Lord thy father's grief!
Bethink thee of their woe whose bliss thou art --
How shalt thou help them, first undoing them?" 
Siddârtha answered, "Friend, that love is false 
Which clings to love for selfish sweets of love 
But I, who love these more than joys of mine --
Yea, more than joy of theirs -- depart to save
Them and all flesh, if utmost love avail
Go, bring me Kantaka!" 

Then Channa said,
"Master, I go!" and forthwith, mournfully,
Unto the stall he passed, and from the rack
Took down the silver bit and bridle-chains,
Breast-cord and curb, and knitted fast the straps, 
And linked the hooks, and led out Kantaka:
Whom tethering to the ring, he combed and dressed,
Stroking the snowy coat to silken gloss;
Next on the steed he laid the numdah square,
Fitted the saddle-cloth across, and set
The saddle fair, drew tight the jewelled girths,
Buckled the breech-bands and the martingale,
And made fall both the stirrups of worked gold.
Then over all he cast a golden net,
With tassels of seed-pearl and silken strings,
And led the great horse to the palace door,
Where stood the Prince; but when he saw his Lord.
Right glad he waxed and joyously he neighed,
Spreading his scarlet nostrils; and the books
Write, "Surely all had heard Kantaka's neigh,
And that strong trampling of his iron heels,
Save that the Devas laid their unseen wings
Over their ears and kept the sleepers deaf."

Fondly Siddârtha drew the proud head down, 
Patted the shining neck, and said, "Be still, 
White Kantaka! be still, and bear me now 
The farthest journey ever rider rode;
For this night take I horse to find the truth, 
And where my quest will end yet know I not, 
Save that it shall not end until I find.
Therefore to-night, good steed, be fierce and bold!
Let nothing stay thee, though a thousand blades
Deny the road! let neither wall nor moat
Forbid our flight! Look! if I touch thy flank
And cry, 'On, Kantaka!' let whirlwinds lag
Behind thy course! Be fire and air, my horse!
To stead thy Lord, so shalt thou share with him
The greatness of this deed which helps the world
For therefore ride I, not for men alone,
But for all things which, speechless, share our pain
And have no hope, nor wit to ask for hope.
Now, therefore, bear thy master valorously!"
Then to the saddle lightly leaping, he
Touched the arched crest, and Kantaka sprang forth
With armed hoofs sparkling on the stones and ring
Of champing bit; but none did hear that sound,
For that the Suddha Devas, gathering near,
Plucked the red mohra-flowers and strewed them thick
Under his tread, while hands invisible
Muffled the ringing bit and bridle chains.
Moreover, it is written when they came
Upon the pavement near the inner gates,
The Yakshas of the air laid magic cloths
Under the stallion's feet, so that he went
Softly and still.

***

But when they reached the gate 
Of tripled brass -- which hardly fivescore men 
Served to unbar and open -- lo! the doors 
Rolled back all silently, though one might hear 
In daytime two koss off the thunderous roar 
Of those grim hinges and unwieldy plates.
Also the middle and the outer gates 
Unfolded each their monstrous portals thus 
In silence as Siddârtha and his steed
Drew near; while underneath their shadow lay, 
Silent as dead men, all those chosen guards --
The lance and sword let fall, the shields unbraced, 
Captains and soldiers -- for there came a wind, 
Drowsier than blows o'er Malwa's fields of sleep, 
Before the Prince's path, which, being breathed, 
Lulled every sense aswoon: and so he passed 
Free from the palace. 

When the morning star
Stood half a spear's length from the eastern rim,
And o'er the earth the breath of morning sighed
Rippling Anoma's wave, the border-stream,
Then drew he rein, and leaped to earth and kissed
White Kantaka betwixt the ears, and spake
Full sweet to Channa: "This which thou hast done
Shall bring thee good and bring all creatures good.
Be sure I love thee always for thy love.
Lead back my horse and take my crest-pearl here,
My princely robes, which henceforth stead me not,
My jewelled sword-belt and my sword, and these
The long locks by its bright edge severed thus
From off my brows. Give the King all, and say
Siddârtha prays forget him till he come
Ten times a Prince, with royal wisdom won
From lonely searchings and the strife for light;
Where, if I conquer, lo! all earth is mine --
Mine by chief service! -- tell him -- mine by love
Since there is hope for man only in man,
And none hath sought for this as I will seek,
Who cast away my world to save my world." 

Tạo bài viết
Khoá tu lần này thu hút sự tham gia của hơn 500 bạn trẻ từ mọi miền đất nước, dưới sự hướng dẫn của Đại Đức Giác Minh Luật – Trưởng Ban Tổ Chức cùng gần 30 Chư Tôn Đức Tăng – Ni trẻ.
Penang - hòn đảo xinh đẹp đậm đà nét văn hóa độc đáo của đất nước Malaysia ( Mã Lai), một trong những điểm đến lý tưởng nhất trên thế giới trong những ngày này đã đón tiếp hàng ngàn Tăng Ni và Phật tử từ các châu lục gồm 30 quốc gia về tham dự Đại Hội Tăng Già Phật Giáo Thế Giới (The World Buddhist Sangha Council - WBSC) lần thứ 10. Khách sạn Equatorial là địa điểm chính, nơi diễn ra suốt kỳ đại hội lần này từ ngày 10 đến 15.11.2018.
Cộng đồng những đạo hữu của Ngôi Chùa Phật giáo ở Quận Cam (Orange County Buddhist Church – OCBC) trở nên càng lúc càng đa dạng về chủng tộc, và một số cho rằng nguyên nhân là những tương đồng với Thiên Chúa giáo.