Sapiens: lược sử về loài người

18/04/20203:47 CH(Xem: 3631)
Sapiens: lược sử về loài người

SAPIENS:
LƯỢC SỬ VỀ LOÀI NGƯỜI
Yuval N. Harari
Nguyễn Thủy Chung dịch | Võ Minh Tuấn hiệu đính
Nhà xuất bản Tri Thức


Sapiens A brief history of humankind - book coverSapiens Lược Sử về Loài Người - cover book (1) 

NỘI DUNG

Phần Một: Cuộc Cách mạng Nhận thức
1. Một động vật vô nghĩa, không quan trọng
2. Cây của sự Hiểu biết
3. Một ngày trong đời sống của người nam và nữ nguyên thuỷ
4. Trận Lụt lớn
Phần Hai: Cuộc Cách mạng Nông nghiệp
5. Lừa đảo lớn nhất của lịch sử
6. Xây những tổ chức xã hội theo dạng Pyramid
7. Trí nhớ chất chứa quá mức
8. Không có Công lý trong Lịch sử
Phần Ba: Sự thống nhất của Loài người
9. Mũi tên của Lịch sử
10. Mùi của ĐồngTiền
11. Những Tầm nhìn Đế quốc
12. Luật của Tôn Giáo
13. Bí mật của sự Thành công
Phần Bốn: Cuộc Cách mạng Khoa học
14. Biết được về sự Không-biết
15. Hôn nhân giữa Khoa học và Đế quốc
16. Tín ngưỡng tư bản
17. Những Bánh xe của Kỹ nghệ
18. Một cuộc Cách mạng Thường trực
19. Và sau đó họ đã sống mãi mãi trong hạnh phúc
20. Sự Chấm dứt của Homo Sapiens

MỤC LỤC 

Bắt dầu
Dấu mốc Thời gian của Lịch sử 

Phần Một: Cuộc Cách mạng Nhận thức
1. Một động vật vô nghĩa, không quan trọng
Những bộ Xương khô trong Tủ áo ẩn sau tường
Phí tổn của sự Suy nghĩ 
Một cuộc chạy đua của những người nấu bếp
Những người chăm sóc cho những anh em của chúng ta
2 Cây của sự Hiểu biết
Truyền thuyết về công ty ô tô Peugeot
Vượt qua Genome
Lịch sử và Sinh học
3 Một ngày trong Đời sống của người Nam và Nữ đầu tiên
Xã hội Giàu có Nguyên thủy
Nói chuyện Hồn ma Bóng Quế 
Hòa bình hay chiến tranh?
Bức màn của Im lặng
4. Trận Lụt Lớn
Phạm tội như đã bị Lên án
Phần Hai: Cuộc Cách mạng Nông nghiệp
5. Sự Lừa đảo lớn nhất của lịch sử 
Cái bẫy Xa hoa
Sự Can thiệp Thần linh
Những Nạn nhân của Cách mạng
6. Xây những tổ chức xã hội theo dạng Pyramid
Sự Ra đời của Thời Tương lai
Trật tự Tưởng tượng
Những người thực sự tin tưởng
Những Bức tường Nhà tù
7. Trí nhớ chất chứa quá mức
Đã ký tên, Kushim
Những Kỳ diệu của Guồng máy Hành chính.
Ngôn ngữ của những con số
8. Không có Công lý trong Lịch sử 
Vòng tai ác
Tinh khiết ở nước Mỹ
Ông và Bà
Phái tính và giới tính
Có gì tốt đẹp đến thế về đàn ông?
Sức mạnh Bắp thịt
Cặn bã của xã hội
Những gene trưởng tộc phụ quyền
Phần ba: Sự Thống nhất của Loài người
9. Mũi tên của Lịch sử 
Vệ tinh Do thám
Viễn ảnh Toàn cầu
10. Mùi thơm của ĐồngTiền
Cái đó bao nhiêu tiền?
Những Vỏ Sò và Thuốc lá
Đồng tiền hoạt động thế nào?
Phúc âm của Vàng
Giá của Đồng Tiền
11. Những Tầm nhìn đế quốc
Một Đế quốc là gì?
Những Đế quốc Tàn ác Phi nhân?
Đó là cho sự tốt lành của riêng bạn
Khi Họ trở thành Chúng ta
Vòng Tuần hoàn Đế quốc
Những Người Tốt và những Kẻ Xấu trong Lịchsử 
Đế quốc Toàn cầu Mới
12. Luật của Tôn Giáo
Cắt cổ Cừu dâng Gót [2]
Những Lợi ích của sự thờ cúng thần tượng
Gót chỉ Một
Trận Chiến giữa Thiện và Ác
Luật của Tự nhiên
13. Bí mật của thành công
1. Ý kiến sai lầm về sự nhận biết muộn
2. Lịch sử Mù loà
Phần Bốn: Cuộc Cách mạng Khoa học
14. Khám phá Sự không biết
Người Ngu dốt
Giáo điều khoa học
Kiến thứcSức mạnh
Lý tưởng về Tiến bộ
Ông chồng già giàu sụ của Khoa học
15. Hôn nhân giữa Khoa học và Đế quốc
Tại sao châu Âu?
Não thức của Chinh phục
Những Bản đồ có Khoảng trống
Xâm lăng từ ngoài không gian
Những loài nhện hiếm và những chữ viết không đọc được
16. Tín ngưỡng Tư bản
Một cái Bánh nướng to dần
Columbus tìm kiếm một nhà đầu tư 
Nhân danh Tư bản
Sự Sùng bái Thị trường Tự do
Hoả ngục Tư bản
17. Những Bánh xe của Kỹ nghệ
Bí mật trong Xó bếp
Một Biển mênh mông của Năng lượng
Đời sống trên dây chuyền sản xuất
Thời đại của Mua Sắm
18. Một cuộc cách mạng thường trực
Thời hiện đại
Sự Sụp đổ của Gia đìnhCộng đồng
Những Cộng đồng Tưởng tượng
Chuyển dịch Không ngừng
Hòa bình trong Thời chúng ta
Đế quyền Hưu trí
Nữ thần Hoà bình ôm bom Nguyên tử 
19. Và sau đó Họ đã Sống trong Hạnh phúc Mãi mãi
Tính sổ Hạnh phúc
Hạnh phúc Hóa chất
Ý nghĩa của Đời sống
Hãy tự biết mình
20. Sự Chấm dứt của Homo Sapiens
Của Chuột và Người
Sự trở lại của người Neanderthal
Một Sự sống khác
Điểm Độc nhất
Tiên tri Frankenstein
Lời bạt:
Con Thú đã thành một Gót


pdf_download_2
Sapiens Lược Sử về Loài Người



Xem thêm:

Đọc “SAPIENS: LƯỢC SỬ VỀ LOÀI NGƯỜI”:
LOÀI NGƯỜI TRỞ NÊN THÔNG MINH NHƯ THẾ NÀO?
By Bill Gates | May 17, 2016

 

Sapiens Lược Sử về Loài Người - review
Khi Melinda và tôi đi nghỉ hè, tôi đã khuyến khích cô ấy đem theo quyển sách của Yuval Noah Harari’s Sapiens: A Brief History of Humankind. Tôi vừa đọc xong cuốn sách ấy và tôi rất muốn nói chuyện với cô ấy về nó. Nó rất kích thích tôi và đặt ra nhiều câu hỏi về lịch sử loài người đến nỗi tôi biết rằng nó sẽ châm ngòi cho những cuộc trò chuyện tuyệt vời quanh bàn ăn tối. Nó không làm thất vọng. Trên thực tế, trong những tuần kể từ khi chúng tôi trở lại sau kỳ nghỉ, chúng tôi vẫn nói về Sapiens.

Harari, nhà sử học người Israel, đã đảm nhận một thách thức dễ gây choáng ngợp với nhiều người: kể lại toàn bộ lịch sử của loài người chúng ta trong vẻn vẹn 400 trang giấy. Tôi vốn luôn ngưỡng mộ những tác giả muốn tìm ra sợi dây liên hệ giữa mọi thứ và làm rõ những khúc quanh của lịch sử. Có lẽ cho đến giờ vẫn chưa có ai làm điều đó tốt hơn David Christian qua những bài giảng trong lĩnh vực Đại sử (Big History2). Những bài giảng này “chưng cất” 13,7 tỉ năm lịch sử, từ thời điểm Big Bang trở đi, vào một khuôn khổ khả thi trải rộng trên các lĩnh vực sinh học, vật lý, các ngành khoa học xã hội và nhân văn. Tuy Harari tập trung vào một giai đoạn ngắn hơn – 70.000 năm vừa qua trong lịch sử loài người – song công việc của anh không vì thế mà bớt khó khăn. Mục tiêu của anh là lý giải vì sao chúng ta, loài Homo sapiens (từ Latin, có nghĩa “người tinh khôn”), lại thống trị Trái đất và tương lai nào đang chờ đợi chúng ta.

Hầu hết chúng ta đều đinh ninh rằng giống loài mình luôn luôn đứng đầu, cai quản toàn bộ các loài động vật khác. Nhưng Harari nhắc chúng ta nhớ rằng từ rất lâu trước khi chúng ta xây dựng nên các kim tự tháp, viết những bản giao hưởng, hay dạo bước trên Mặt trăng, chúng ta không có gì đặc biệt cả. “Điều quan trọng nhất cần biết về người tiền sử,” Harari viết, “là họ là những động vật nhỏ bé, sức tác động tới môi trường xung quanh không vượt quá loài khỉ, đom đóm, hay sứa.”

100.000 năm trước, Homo sapiens chỉ là một trong nhiều loài người khác nhau đang cạnh tranh giành quyền thống trị. Cũng như ngày nay chúng ta thấy nhiều loài gấu hay lợn khác nhau, khi ấy cũng có nhiều loài người khác nhau. Tổ tiên của chúng ta sinh sống chủ yếu ở khu vực Đông Phi, nhưng những người họ hàng Homo neanderthalensis, còn có tên gọi khác phổ biến hơn là người Neanderthal, sinh sống ở châu Âu. Các loài khác là Homo erectus sống ở châu Á, còn hòn đảo Java là nơi ở của Homo soloensis.

Yuval Noah Harari, sinh năm 1976, là nhà nghiên cứu lịch sử người Israel. Ông nhận bằng Tiến sĩ của Đại học Oxford năm 2002, hiện là giảng viên Khoa Lịch sử, Đại học Hebrew ở Jerusalem. Ông chuyên nghiên cứu về lịch sử thế giới, lịch sử thời Trung cổ và lịch sử quân sự. Ông cũng hướng tới nghiên cứu những vấn đề lớn mang tính khái quát về mối quan hệ giữa lịch sử và sinh học. Hai cuốn sách nổi bật nhất của ông là Homo Deus: A Brief History of Tomorrow (2016), và Sapiens: A Brief History of Humankind (2014).

Mỗi loài thích nghi với môi trường sống riêng của mình. Có loài là những thợ săn to lớn, đáng sợ, có loài lại là những người hái lượm thấp bé. Tuy mỗi loài mỗi khác nhau, nhưng có bằng chứng cho thấy hiện tượng lai giống giữa các loài. Chẳng hạn, các nhà khoa học khi lập bản đồ gene của người Neanderthal đã phát hiện ra rằng những người có nguồn gốc châu Âu ngày nay mang một tỉ lệ phần trăm nhỏ gene từ các tổ tiên người Neanderthal của họ. (Điều đó sẽ mang đến một sự bổ sung thú vị cho gia phả của nhiều dòng họ đây!)

Ngày nay, dĩ nhiên chỉ còn lại một giống loài người sinh sống. Làm thế nào mà Homo sapiens lại trở nên thành công như vậy trong khi những loài khác thì không? Harari cho rằng sự khác biệt nằm ở năng lực nhận thức độc đáo của chúng ta. Ông viết, khoảng 70.000 năm trước, Homo sapiens đã trải qua một “cuộc cách mạng nhận thức”, qua đó mang lại cho chúng ta ưu thế nổi trội so với các đối thủ khác để có thể từ Đông Phi nhân rộng khắp hành tinh.

Các loài khác cũng có bộ não lớn, nhưng điều khiến Homo sapiens thành công nằm ở chỗ chúng ta là những động vật duy nhất có khả năng phối hợp ở quy mô lớn. Chúng ta biết cách tổ chức thành các quốc gia, công ty, tôn giáo, và điều đó cho chúng ta sức mạnh để hoàn thành những nhiệm vụ phức tạp. Khái niệm của Harari về “cuộc cách mạng nhận thức” nhắc tôi nhớ đến quan điểm của David Christian trong Đại sử về “học tập tập thể”, theo đó năng lực chia sẻ, lưu trữtiếp tục xây dựng từ những thông tin có sẵn là điều thực sự đã phân biệt chúng ta trên cương vị loài ngườicho phép chúng ta phát triển.

Điểm độc đáo trong quan điểm của Harari là anh tập trung vào sức mạnh gắn kết người với người của những câu chuyện và những điều huyền hoặc. Dĩ nhiên, khỉ đầu chó, chó sói, và các loài động vật khác cũng biết cách vận hành như một nhóm, nhưng các nhóm của chúng lại bị giới hạn trong những mối quan hệ xã hội chặt chẽ, làm hạn chế nhóm ở số lượng nhỏ. Homo sapiens có năng lực đặc biệt là đoàn kết hàng triệu người xa lạ với nhau xung quanh những điều huyền hoặc chung. Những ý tưởng như tự do, nhân quyền, các vị chúa, luật pháp v.v tồn tại trong trí tưởng tượng của chúng ta, nhưng chúng lại có thể gắn kết chúng ta với nhau và khích lệ chúng ta cùng phối hợp thực hiện những nhiệm vụ phức tạp.

Tuy tôi rất thích Sapiens, song cuốn sách vẫn có nhiều điểm cần tranh cãi. Chẳng hạn, Harari muốn chứng minh rằng cuộc cách mạng nông nghiệp là một trong những sai lầm lớn nhất trong lịch sử loài người. Theo anh, cuộc cách mạng này đã giúp các nền văn minh phát triển, song ở cấp độ cá nhân, nếu chúng ta cứ giữ nguyên cuộc sống của những người săn bắt và hái lượm thì sẽ tốt hơn. Trong vai trò nông dân, con người phải làm việc vất vả hơn nhiều và đổi lại, chế độ ăn uống của họ lại kém hơn so với thời kỳ hái lượm. Các xã hội nông nghiệp cũng tạo ra thứ bậc trong xã hội, theo đó đại đa số phải lao động khổ cực và một thiểu số tinh hoa cai trị họ.

Dĩ nhiên, đó là một luận điểm thú vị, nhưng tôi không thấy thuyết phục. Thứ nhất, việc cho rằng chúng ta săn bắt và hái lượm sẽ tốt hơn làm nông nghiệp vô tình mang đến một sự lựa chọn trong khi trên thực tế lại không hề tồn tại sự lựa chọn đó. Chúng ta không thể quay ngược thời gian để bắt đầu lại cuộc sống của những người săn bắt và hái lượm, hay chúng ta cũng không thể thực hiện một thí nghiệm nào để chứng minh cách sống này thì tốt hơn cách sống kia. Thứ hai, tôi nghĩ Harari đã đánh giá thấp những nỗi gian nan trong cuộc sống của người săn bắt và hái lượm. Anh cho rằng tỉ lệ tử vong và bạo lực trong các xã hội săn bắt và hái lượm thấp hơn nhiều so với thời kỳ sau khi diễn ra cuộc cách mạng nông nghiệp. Nhưng nhiều khả năng là tình trạng bạo lực xảy ra khi đó thường xuyên hơn do những cạnh tranh về nguồn lực. Một xã hội nông nghiệp có thể nuôi sống nhiều người trên mỗi đơn vị diện tích đất hơn so với một xã hội săn bắt và hái lượm. Để duy trì mật độ dân số thấp, mâu thuẫn giữa các nhóm săn bắt-hái lượm là điều không thể tránh khỏi. Cuối cùng, khi gọi cuộc chuyển mình sang nông nghiệp là một “sai lầm”, tác giả đã bỏ qua thực tế rằng các xã hội nông nghiệp có khả năng chuyên nghiệp hóa, từ đó dẫn tới sự ra đời của chữ viết, các kỹ thuật mới, và nghệ thuật – những thứ mà chúng ta vẫn trân trọng ngày nay.

Tuy vậy, tôi vẫn muốn giới thiệu cuốn sách này cho những ai muốn có một cái nhìn vui vẻ, lý thú về lịch sử ban sơ của loài người. Tương tự như Đại sử, cuốn sách mang lại cho tôi một cấu trúc lịch sử tổng quan để từ cơ sở đó tôi có thể tiếp tục xây dựng nên kiến thức của mình. Không những thế, Harari còn kể chuyện lịch sử với một phong cách gần gũi đến mức một khi đã cầm cuốn sách lên, nhất định bạn sẽ khó lòng bỏ nó xuống. Anh sử dụng lối văn phong, các hình ảnh và biểu đồ đầy sống động để minh họa cho các luận điểm của mình. Anh còn là một cây viết sắc sảo, biết khéo léo lồng ghép những câu chuyện lịch sử thú vị, chẳng hạn như tầm quan trọng của món dưa cải muối Đức trong công cuộc khám phá biển, và tại sao những chữ viết cổ xưa nhất được phát hiện, với tuổi đời từ cách đây 5.000 năm, lại không có ảnh hưởngđáng kể.

Tôi cho rằng nhiều độc giả sẽ đặc biệt hứng thú với phần cuối của cuốn sách. Sau khi du hành qua hàng chục nghìn năm lịch sử, Harari lại mang dáng vẻ của một triết gia khi anh viết về loài người chúng ta hiện nay và cuộc sống của chúng ta trong tương lai. Anh băn khoăn không biết trí thông minh nhân tạo, biến đổi gene, và các công nghệ khác sẽ thay đổi giống loài chúng ta ra sao.

Anh cũng đặt ra một số câu hỏi cơ bản về hạnh phúc. Trong lịch sử lâu dài của Homo sapiens, khi nào thì chúng ta có cuộc sống mãn nguyện nhất? Khi là những người săn bắt-hái lượm vây đuổi những con voi ma mút? Khi làm nông dân cuốc đất? Hay khi là những người nông dân sợ sệt Chúa trời trong thời kỳ Trung cổ? Nhưng những câu hỏi cốt lõi hơn mà anh đặt ra là: Với tư cách một giống loài, chúng ta là ai? Và chúng ta đang đi về đâu?

Đó là những câu hỏi lớn và cổ xưa như chính lịch sử giống loài chúng ta. Sau khi bạn đọc xong cuốn sách này, tôi cam đoan rằng giống như tôi, bạn cũng sẽ muốn ngồi lại với một vài người bạn Homo sapiens của mình để cùng tìm câu trả lời cho những câu hỏi đó.

Trang Bùi dịch
Nguồn: https://www.gatesnotes.com/Books/Sapiens-A-Brief-History-of-Humankind

1 Nguyên tác: Sapiens: A Brief History of Humankind, được xuất bản tại Việt Nam bởi Nxb Tri thức và Omega qua bản dịch của Nguyễn Thủy Chunghiệu đính của Võ Minh Tuấn.
2 Big History: một lĩnh vực học thuật mới xuất hiện nhằm nghiên cứu lịch sử từ giai đoạn Big Bang cho đến ngày nay, sử dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành.


Xem thêm video clip tóm lược nội dung cuốn sách:




Tạo bài viết
19/04/2014(Xem: 15744)
Tổng thống Đại Hàn Dân Quốc Moon Jae-in nói: “Phật giáo là nguồn lực Bi-Trí-Dũng, tạo thành sức mạnh đã giúp đất nước và con người Hàn Quốc vượt qua biết bao thử thách trong hơn 1.700 năm qua. Phật giáo luôn sát cánh bên những người đang phấn đấu vì sự nghiệp bảo vệ nền độc lập, dân chủ và hòa bình của đất nước chúng ta. Tôi hy vọng cộng đồng Phật giáo sẽ liên tục hợp lực để mở ra con đường hướng tới giao lưu liên Triều và thúc đẩy hòa bình trên Bán đảo Triều Tiên”.
Là người quan tâm rất sớm, từ năm 2019, về việc lấy hình ảnh Đức Phật để biếm họa trên Tuổi Trẻ Cười, nhà nghiên cứu Trần Đình Sơn xót xa chia sẻ việc đó là rất nghiêm trọng xét trên phương diện ứng xử văn hóa, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện nay có nhiều biểu hiện suy thoái đạo đức truyền thống.
Có lẽ chưa khi nào vấn đề sùng bái trở nên khủng khiếp như hiện nay. Nhiều nhà nghiên cứu văn hóa đã lên tiếng: sùng bái đang dẫn dắt nhiều người xa rời văn minh, tiến bộ xã hội.